Tia tử ngoại hay còn gọi là tia cực tím (UV). Chúng được chia làm ba loại UVA, UVB và UVC. Sau khi qua tầng ôzôn UVB và UVC đã được hấp thụ nên xuống đến mặt đất chỉ còn UVA. UVA được gọi là sóng dài hay ánh sáng đen. Nó gây hại cho tế bào da, làm biến đổi ADN nên ta thường nghe phơi nắng giữa trưa dễ bị ung thư da là vậy. Bản thân tầng ôzôn được tạo ra nhờ phản ứng hóa học có sự tham gia của tia UVC.
Cây nhà lá vườn
Khí hậu toàn cầu đang có nhiều biến động, nắng nóng không chỉ gây hại mùa màng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe mọi người. Ấn Độ là nước năm nào cũng có người chết vì nắng nóng, có hôm nhiệt độ lên tới 50OC. Năm 2003 số người chết vì nắng nóng đã lên tới 1.000. Mùa hè năm 2005 số người chết vì nắng nóng cũng hơn 500. Mong bà con sử dụng cây nhà lá vườn và không ra đồng giữa nắng buổi trưa để tránh say nắng.
Cơ thể chúng ta có thân nhiệt ổn định là 37OC. Ở não có một trung tâm gọi là "trung tâm điều nhiệt". Khi trời nóng, chúng ta đổ mồ hôi, chính mồ hôi mang theo nhiệt thải ra ngoài giống như chất "thanh nhiệt". Khi chúng ta sốt, nước bốc qua mồ hôi và hơi thở góp phần hạ nhiệt. Bạn bị sốt mà không đổ mồ hôi, đông y khuyên nên xông để mồ hôi bài tiết chất độc đồng thời giúp thải nhiệt, nên bà con mình sau khi xông cảm thường thấy "nhẹ cả người".
Nhưng nếu bạn ra đồng hoặc đi chơi dưới nắng chói chang, tia cực tím sẽ chiếu thẳng vào vùng đầu, cổ, lưng. Nếu trung tâm điều nhiệt đã gắng sức cũng không hạ nhiệt độ cơ thể được, bạn sẽ bị say nắng. Nhiệt độ lên 38OC, bạn thấy "nóng đầu", nhiệt độ tăng lên hơn nữa bạn bắt đầu thấy nóng toàn thân, hơi thở nhanh, tim đập nhanh, khó thở. Nếu nhiệt độ vượt qua ngưỡng 40OC thì cơ thể không chịu nổi, trung tâm điều nhiệt mất khả năng kiểm soát, hệ thần kinh rối loạn và dấu hiệu say nắng xuất hiện.
Chóng mặt, vã mồ hôi
Khi say nắng, lúc đầu bạn nhức đầu, chóng mặt, vã mồ hôi, buồn ói, mặt đỏ nhừ, cảm giác nghẹt thở giống như ai bóp lồng ngực. Tiếp đến mặt xanh tái, ngất lịm đi, trung tâm điều nhiệt bị tê liệt, thân nhiệt lên tới 42-44OC, giãy giụa, hôn mê, co giật mắt trợn ngược và rất nhanh chóng tử vong. Nếu được cấp cứu kịp thời có thể để lại di chứng thần kinh, đặc biệt ở những người lớn tuổi đã có xơ vữa động mạch.
Khổ nhất là bà con nông dân, đến thời vụ chỉ còn cách là "đội trời", mặc cho nắng rát toàn thân giữa trưa hè. Bộ đội phải rèn luyện dưới nắng, công nhân xây dựng "bám mặt vào tường, nắng cháy lưng" cũng là những đối tượng dễ bị say nắng.
Khi bị say nắng, tốt nhất là đưa ngay nạn nhân vào chỗ thoáng mát và hạ thân nhiệt từ từ. Chườm mát, uống nước lạnh pha chút muối, quạt mát, nới quần áo. Nếu có đá thì chườm lạnh khắp người để hạ nhiệt độ. Tiếp đến là đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để điều trị tiếp tục.
Để phòng say nắng, khi lao động ngoài trời phải đội mũ, nón. Khi cấy không để ánh nắng chiếu vào gáy. Đi làm đồng mùa nóng nên mang theo nước chè xanh pha chút muối để chống mất muối. Những ngày nắng bà con nên ăn cháo gạo nấu với đậu xanh, đậu đỏ vừa bổ sung nước vừa có tác dụng thanh nhiệt.
Thức ăn chịu nắng
Chúng ta có thể tăng khả năng chịu nắng bằng thực phẩm chống gốc tự do gồm các nhóm sau đây:
Bổ sung selen: đó là chất vi lượng có nhiều trong thịt, tôm cua, sò, ốc, rau xanh, phômai và thực phẩm giàu protein. Selen tránh cho cơ thể khỏi bị cảm nắng, giúp da có màu nâu bóng mà vẫn hạn chế tác dụng gây hại của tia cực tím, làm chậm lão hóa làn da bằng cách chống lại các gốc tự do. Người lớn thường bị thiếu selen, nhất là những người nghiện thuốc lá vì nicotin gây hại lên tế bào, vì vậy cần có nhiều selen để giúp tế bào hoạt động bình thường.
Dùng trái cây, rau củ chứa beta caroten: khi vào cơ thể, beta caroten trong hoa quả, rau củ sẽ biến thành caroten kích thích sự phân chia các tế bào ở đáy biểu mô làm tế bào da luôn được tái tạo. Vì thế nếu thiếu vitamin A thì da dễ bị hiện tượng tăng sừng, da vảy cá, dày sừng chân lông, rụng tóc, tóc bạc sớm.
Vitamin A: kích thích sản sinh tế bào lympho làm tăng khả năng kháng nhiễm của cơ thể. Vitamin A có nhiều trong dầu gan cá, gan, lòng đỏ trứng, cà rốt, cà chua, bí đỏ, gấc, quả có màu vàng cam và rau có màu xanh lục đậm.
Vitamin C: có trong trái cây có vị chua, trong các loại rau mầm (giá đậu). Vitamin C giúp chống dị ứng da, tăng sức đề kháng chung của cơ thể. Nó còn như "anh bảo vệ" thành mạch làm tăng tổng hợp collagen giúp da bạn bớt nhăn.
Vitamin E: từ lâu vitamin E được coi là chất chống oxy hóa, giúp cơ thể trẻ trung. Nó hiệp đồng với selen, vitamin C, A giống như các "chất khử" gốc tự do và tăng khả năng chịu đựng tia cực tím của da. Vitamin E giúp giảm nguy cơ tử vong do bệnh mạch vành, giảm 77% nguy cơ mắc bệnh nhồi máu cơ tim cho những người có thân nhân từng mắc bệnh. Tuy nhiên vitamin E không phải là thần dược nên bạn đừng lạm dụng nó. Nếu bạn sử dụng liều lớn hơn 400 UI (đơn vị) một ngày thì nó lại thúc đẩy sản sinh gốc tự do làm quá trình lão hóa nhanh hơn.
BS Lê Thúy Tươi/Báo Tuổi Trẻ
Bản để in ra
