Ngược dòng thời gian

Angkor là quần thể kiến trúc nằm rải rác trên diện tích 420km², gồm 36 cụm, hơn 600 ngôi đền, là quần thể kiến trúc cổ lớn nhất thế giới. Nét cổ kính khiến du khách cảm thấy như thời gian trôi ngược cả ngàn năm, trở về thời vương triều Jayavarman xa xôi.

Đền Tahprom nổi danh nhờ Angelina Jolie quay ngoại cảnh trong phim “Bí mật ngôi mộ cổ”. Trong đó, nhiều ngôi đền đã bị rễ cây tung (Ficus religiosa) to bằng thắt lưng “nuốt chửng” như vòi bạch tuộc tóm gọn con mồi, gây cho du khách một cảm giác thê lương về một nền văn minh bị lãng quên.

Điện Banteay Srey nằm cách Siem Riep 20km theo hướng Đông, nổi danh bởi nhiều điêu khắc tinh xảo, được xây vào thế kỷ X, là nhóm kiến trúc quá độ từ cấu trúc gạch nung sang điêu khắc đá xếp. Nổi bật nhất vẫn là Angkor Wat và Angkor Thom. Angkor Wat là đền thờ Ấn giáo, 4 góc có 4 ngọn tháp, giữa có ngọn tháp chính; nên nhìn thẳng 3 ngọn, là biểu tượng trên quốc kỳ Campuchia ngày nay, nhìn nghiêng thành 5 ngọn là biểu tượng trên quốc kỳ xưa. Đền hình chữ nhật 1.500m x 190m, tháp chính cao 65m, gồm 3 tầng, từ tầng 1 lên tầng 2 tương đối dễ dàng, từ tầng 2 lên tầng 3 phải leo dốc 70%, có lẽ chỉ vận động viên leo núi mới đủ dũng cảm leo lên. Tầng trệt có cả trăm mét hành lang, trên vách là những tấm phù điêu “Biển sữa sôi động”, nói về mối tình đẹp  giữa thần Indra với một phụ nữ trần gian theo thần thoại Ấn Độ. Ngoài ra còn có hình 2.000 vũ nữ Apsara với đủ các tư thế uyển chuyển.

Angkor Thom là hoàng thành của đế chế Angkor, thành hình vuông, được bao bọc bởi bức tường thành, mỗi chiều dài 3km, cao 7m, có 5 cổng thành, gồm 4 cổng ở 4 hướng Đông, Tây, Nam, Bắc và cổng Khải Hoàn ở hướng Đông Bắc, chân thành có hào sâu. Cung điện hầu hết chỉ còn phế tích, chỉ có đền Bayon còn tương đối nguyên vẹn. Trong đền có 54 pho tượng 4 mặt mang nụ cười bí hiểm như Mona Lisa phương đông, mỗi pho cao 36m.

Chuyện xưa như mây khói

Năm 802, hoàng tử xứ Thủy Chân Lạp (Chenla) mượn binh nước Java diệt Lục Chân Lạp, thôn tính những nước nhỏ xung quanh, hình thành đế chế Angkor, xưng hiệu Jayavarman II. Đến đời vua Suryavarman II (1112 – 1142) thân dũng Nam chinh Bắc chiến: diệt Phù Nam, đánh bại Champa phía Đông và Siemla phía Tây, lập ra một đế chế rộng lớn bao phủ hết phần nam bán đảo Trung Ấn. Vua Jayavarman VII đã dùng suốt thời gian gần 40 năm trị vì, đến năm 1181, để hoàn thành việc xây dựng kinh đô Angkor Thom và rời đô từ Phnom Kulen về đó. Ước tính nước Angkor lúc đó có khoảng 2 triệu dân, với khối lượng công trình đồ sộ như vậy, có lẽ ngay từ ngày lập quốc năm 802 đã phải bắt tay xây dựng kinh thành, phải mất 400 năm mới xây dựng xong. Các đời vua Angkor đều say mê việc xây dựng đền đài miếu mạo bằng đá, đến mức sản xuất hoang phế, khi quân địch xâm phạm bờ cõi, chẳng còn binh lực để chống đỡ, các phiên bang đều lần lượt nổi dậy thoát khỏi sự kiềm tỏa của Angkor.

Năm 1432, đời vua thứ 18, Jayavarman XI, bức tượng 4 mặt Bayon cuối cùng hoàn tất, cũng là lúc đế chế Angkor diệt vong. Năm 1431, người Siem tấn công Angkor, sau 7 tháng, phá Angkor Thom, tàn sát, cướp bóc rồi rút lui. Dường như vẫn chưa thỏa mãn, năm sau, người Siem lại dấy binh lần nữa, nhưng họ đã thất vọng, nơi phồn hoa khi xưa chỉ còn là ngôi thành trống. Cái gì đã khiến một nền văn minh rực rỡ tiêu biến trong chốc lát như chưa hề tồn tại? Người Angkor không hề để lại bất cứ ghi chép nào bằng văn tự, nên những hiểu biết sơ lược của chúng ta về đất nước này đều qua cuốn du ký “Chân Lạp phong thổ ký” của nhà du lịch Trung Quốc Châu Đạt Quan, được bảo tồn tại Viện Viễn Đông Bác Cổ bên Pháp.

Phát hiện mới về nghi vấn ngàn xưa

Trước đây người ta thường cho rằng, quốc lực suy tàn và láng giềng Siemla hùng mạnh là nguyên nhân trực tiếp đẩy Angkor vào vực thẳm diệt vong nhưng điều này chưa đủ sức thuyết phục. Mới đây, giáo sư D.Evans thuộc trường Đại học Sidney, Úc đã áp dụng những biện pháp khoa học tái hiện nền văn minh Angkor và đưa ra kết luận: Sự huy hoàng của nền văn minh Angkor chính và nguyên nhân diệt vong của nó!

Năm 2005, không ảnh vệ tinh của Cục Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) và những thực nghiệm mô phỏng khiến cả thế giới phải sửng sốt: Angkor không chỉ giới hạn ở khu Hoàng thành bây giờ, mà nó có ít nhất 74 cụm dân cư, phân bố trên diện tích 3.000km², vượt xa 420km² so với vị trí mà chúng ta biết. Dân số nội ô khoảng 1 triệu người, là thành phố lớn nhất thời tiền công nghiệp. Một “siêu đô thị” không tương xứng với thời đại đã mang lại khủng hoảng sinh thái nghiêm trọng: Dân số bùng nổ, đòi hỏi vô độ về tài nguyên, rừng bị chặt phá gần hết, dẫn đến đất đai bị xói mòn nghiêm trọng.

Hệ thống tưới tiêu của Angkor chằng chịt như mạng nhện, có hơn ngàn hồ nhân tạo và lấy ngàn cây số kênh đào, đê điều và đập nước. Các bức không ảnh cho thấy: Đê điều và đập nước đã tan vỡ từng mảnh, hệ thống thủy lợi đã hoàn toàn không kiểm soát nổi, dẫn đến dòng sông đổi chiều và nguồn nước cạn kiệt. Dù không có cuộc xâm lăng của người Siem, sự “tự tiêu vong” của nước cổ Angkor cũng sẽ diễn ra trong một sớm một chiều. Người Angkor không có chữ viết, chẳng lẽ công trình phải huy động cả triệu lao công từ thế hệ này qua thế hệ khác chỉ nhờ truyền miệng?

 Những tảng đá nặng 8 tấn, như những tượng đá khổng lồ trên đảo Phục Sinh, đẽo xong rồi xếp lên như thế nào? Chưa hết, chỉ với những kiến trúc trên phạm vi 9km², có người đã ước tính phải dùng đến 3 tỉ tấn đá, tương đương tòa kim tự tháp Ai Cập lớn. Xung quanh vùng này là cánh đồng thẳng cánh cò bay, lấy đâu ra đá? Theo “Chân Lạp phong thổ ký”, đá lấy từ núi Kulen, cách đó 40km. Đến nơi thì thấy ngọn Kulen thấp lè tè lại toàn đá vôi, chỉ thích hợp để lát đường và nung vôi! Xem ra, những phát hiện động trời của giáo sư Evans vẫn chưa đủ để xua tan những nghi vấn ngàn xưa.

Angkor trở thành cụm từ chỉ giai đoạn lịch sử hoàng kim của Campuchia (từ TK IX – XII sau CN).

Những bậc thang lên các đỉnh tháp có độ dốc nhằm khiến người muốn lên diện kiến thần linh phải bò để tỏ lòng tôn kính.

 Trẻ Today (Theo CA)