Cocmac McCarthy không nói gì về việc con người đã hủy hoại thế giới này ra sao, cuốn tiểu thuyết Cha & Con của ông bắt đầu sau cuộc tàn hủy ấy với rất ít những người còn sống sót. Một ý tưởng không tồi để triển khai tiểu thuyết.

Bìa sách Cha & Con. NXB Văn hóa Thông tin. Ảnh: Lê Anh Dũng.

Nghe tên sách Cha & Con tưởng chừng nội dung sẽ rất gần gũi, quen thuộc nhưng chỉ đọc vài trang đầu là cảm giác đó biến mất không còn một chút dấu vết nhỏ nào. Thay thế cho cuộc sống văn minh náo động là cảnh hoang tàn đến kinh hoàng về cái gọi là thời mạt thế. Thần chết đã thực sự thế chỗ cho vị thần tình yêu, sáng tạo của loài người và nó đang cất tiếng cười đắc thắng.

Cảm quan của tác giả Cormac McCarrthy trong Cha & Con là cảm quan Catholic bi thảm, dấu vết còn sót lại sau đại chiến thế giới lần thứ 2, khi lòng tin vào lương tri con người và sức mạnh của khoa học đã bị giáng một đòn chí mạng bởi vụ ném bom nguyên tử xuống nước Nhật và bởi vô số những cuộc thảm sát đẫm máu.

Cocmac McCarthy không nói gì về việc con người đã hủy hoại thế giới này ra sao, cuốn tiểu thuyết Cha & Con của ông bắt đầu sau cuộc tàn hủy ấy với rất ít những người còn sống sót. Một ý tưởng không tồi để triển khai tiểu thuyết.

Một sự kiện tương tự như sự kiện Đại hồng thủy trong kinh Cựu ước nhưng bi thảm và khốc liệt hơn nhiều. Sau nạn đại hồng thủy có con chim bồ câu ngậm nhánh ô liu báo hiệu sự sống còn sau cuộc tàn hủy hiện đại thì chỉ có thần chết lao động trên cánh đồng: " Anh đứng lại, đưa mắt nhìn quanh khắp các cánh đồng. Từ phía đông, gió đang thổi tới cuốn theo cát bụi và tro tàn trong mỗi luống cày. Tắt gió, màn khói bụi rơi xuống, rồi lại vội vã cuộn mù lên. Lại vẫn là cái cảnh tượng mà anh đã thấy. Những búi cỏ nhuộm máu khô, nội tạng của người và gia súc gia cầm chết xám ngoét rải rác trên cánh đồng, lúc lăn bên này, lúc bị cuốn sang bên kia, lông lốc theo gió."

Giữa nơi hoang tàn đổ nát và im bặt mọi âm thanh của sự sống nhưng hai con người sống sót, hai nhân vật chính của tiểu thuyết là Cha và Con vẫn cứ phải lén lút, chui nhủi đầy sợ hãi khiến độc giả cảm nhận rõ nỗi bất an vô hình đang ngự trị và cơ may sống của họ là vô cùng nhỏ nhoi. Hành trình vô định của họ qua các thị trấn, thành phố, làng xóm; qua những tàn tích của văn minh mọi thời đại với ý chí tiếp tục sống và hy vọng được sống nhưng tất cả đều trở nên thù địch với họ.

Hai cha con bắt gặp những kẻ sống sót như họ và cái đói cũng như niềm ham sống đến ti tiện đã khiến những con người khốn khổ này ứng xử với nhau còn hơn cả cầm thú. Chuyện cướp bóc trở nên quá nhạt nhẽo, chuyện người ăn thịt người trở nên đương nhiên nhưng chuyện người cha, người mẹ nướng thịt con đẻ để cầu mạng sống cho chính mình thì dù chỉ viết trên trang sách cũng khiến tiếng nói đạo đức sơ khai nơi độc giả phẫn nộ: "Anh quay lại nhìn một lần nữa. Ở cái xiên đặt trên than là cơ thể của một đứa bé mới sinh đã bị chặt đầu và moi hết nội tạng. Anh xốc con lên vừa chạy lên đường vừa ôm con thật chặt." 

Còn đây là một đoạn thoại giản dị đến nhức đầu, rất phổ biến trong tiểu thuyết của Cormac McCathy:

Con lạnh lắm phải không?
Con ổn ạ.
Thằng bé dựa vào anh, đầu tựa vào lòng anh. Một lúc sau, nó bảo:
- Những người đó sẽ giết những người trong hầm tối phải không cha?
- Ừ.
- Sao họ phải làm vậy ạ?
- Cha không biết.
- Họ sẽ ăn thịt những người đó phải đúng không?
- Cha không biết .
- Họ sẽ ăn thịt những người trong hầm đúng không ạ?
- Ừ.

Nhưng có đúng là Cormac McCathy thế hiện nhân loại trong trại thái người với người là chó sói hoặc "với tôi, tha nhân là địa ngục" như những triết gia kiêm đạo đức học bi quan thế kỷ XX đã thở dài nhận xét? Câu trả lời chắc chắn là không. Những đoạn thoại giữa hai nhân vật vô danh là Cha và Con trong tiểu thuyết như những tia sáng dù yếu ớt nhưng vẫn lấp lánh niềm hy vọng về một thế giới tốt đẹp.

Những đoạn thoại ấy không chỉ ấm áp tình cha con mà nó như lăng kính phản chiếu những quan niệm cơ bản về lòng tốt và về một xã hội mà ở đó con người xứng đáng với danh hiệu cao quý là Người. Đáng ngạc nhiên là những phẩm chất ưu trội ấy lại được đặt trong những tình huống lựa chọn ngặt nghèo và bản năng ham sống bao giờ cũng chiến thắng chứ không đơn thuần chỉ tiếng nói đạo đức ép buộc con người ta chọn cái chết để bảo toàn danh dự. Thượng đế ngự trị trong những khoảnh khắc do dự, yếu đuối của con người.

Tài năng của Cocmac McCathy bộc lộ chính ở điểm này. Hãy đọc và tự cảm nhận văn tài của ông, đặc biệt trong thời điểm khó khăn của toàn thế giới hiện nay.