Học sống sót từ muôn loài

Thứ sáu, 28/03/2008

Con người có thể học từ cách thức loài chuột chũi báo động nhau khi có hiểm họa, theo các tác giả An toàn tự nhiên - Ảnh: uhmc.sunysb.edu

Tại Mỹ vừa phát hành tuyển tập An toàn tự nhiên: cách tiếp cận Darwin đối với thế giới nguy hiểm của hai đồng tác giả Raphael D. Sagarin (Đại học Duke) và Terence Taylor thuộc Hội đồng các khoa học đời sống quốc tế. Các tác giả chứng minh rằng để có thể sống sót, con người phải học ở loài vật và cỏ cây những cách thức tự bảo vệ.

Bắt đầu từ những câu hỏi

Các tác giả giải thích nguyên nhân cho ra đời quyển sách: "Các tật bệnh, việc thiếu hụt tài nguyên thiên nhiên và xung đột đe dọa nhân loại trong suốt chiều dài các thiên niên kỷ. Thế giới sinh vật thì đã va chạm với những vấn đề này hàng tỉ năm. Con người có thể học nhiều từ các sinh vật vốn đã già lão nhiều hơn so với họ”.

Họ nhấn mạnh: cuộc sống con người có thể trở nên an toàn hơn nếu các nhà sinh học, cổ sinh vật học, động vật học cùng những chuyên gia khác có thể tìm lời đáp cho một số câu hỏi. Chẳng hạn, tại sao nhiều loài động, thực vật tiếp tục được bảo tồn sau vụ diệt chủng hàng loạt những loài tương tự chúng; hay tại sao các loài bò sát như cá sấu và rùa lại sống sót, còn khủng long thì không?

Một câu hỏi nữa: bằng cách nào mà hệ thống miễn dịch của con người lại xác định cách thức đối kháng với vô số bệnh lý. Hay tại sao tháng 12-2004, khi đợt sóng thần khủng khiếp ập tới Ấn Độ Dương cuốn theo 230.000 con người, một số loài vật lại biết kịp lánh lên vùng cao, trong khi con người không hay biết gì về hiểm họa đổ xuống?

Học gì từ muôn loài?

Các tác giả đã xác định bốn lĩnh vực an toàn mà con người có thể học ở muôn loài:

1) Tổ chức: Các nhà động vật học từ lâu đã biết rằng những cơ cấu được tập trung hóa cao độ sẽ không có khả năng theo dõi thích hợp các diễn biến để đối phó. Để sống còn, các đàn, bầy thường tổ chức nhiều "ăngten", như những nhóm quan sát viên, hoạt động độc lập với nhau. Nhờ đó mà khi sự cố xảy ra, các thành viên còn lại của tổ chức có khả năng thoát khỏi hiểm họa.

2) Hành vi: Các sinh vật khác nhau ứng phó với các rủi ro không giống nhau, nhưng bằng những phương pháp có thể dự báo được.

3) Quan sát chung quanh: Tất cả các sinh vật hoạt động trên nguyên tắc theo đó môi trường trú ngụ của chúng được dự báo là một nơi... không an toàn. Con người lại thường bỏ qua nguyên tắc này, biểu hiện ở chỗ các nhà thiết kế khi xây dựng những nhà máy, trạm thủy điện thường không nghĩ tới khả năng phải vô hiệu hiểm họa của chúng trong trường hợp bị khủng bố; trong đầu họ chỉ có lợi nhuận chứ không phải là sự an toàn.

4) Khuôn khổ thời gian: Tất cả sinh vật trong thiên nhiên đều hoạt động theo khuôn khổ thời gian ngặt nghèo: Sau khi chúng ra đời sẽ là thời kỳ tăng trưởng, tiếp đó là suy thoái. Điều tương tự thế có thể xảy ra cho con người. Tuy nhiên, vào mỗi giai đoạn phát triển của mình, các cơ thể sống có những khả năng đối kháng nhất định với hiểm họa bên ngoài. Con người nên biết và vận dụng các qui luật tiến hóa này.