Sau hàng loạt động thái thể hiện sự lúng túng và thiếu nhất quán trong hành động khi dừng giữa hai nhiệm vụ: tăng trọng cao và giữ lạm phát thấp, Chính phủ đã chọn giải pháp ưu tiên cho nhiệm vụ kiềm chế lạm phát và ổn đinh kinh tê vĩ mô. Đây là một chuyển hướng đúng sau nhiều năm liên tục dành ưu tiên tối đa cho mục tiêu tăng trưởng cao.

Tuy nhiên, điều cần làm rõ ở đây là ưu tiên kiềm chế lạm phát là một mục tiêu tạm thời (cốt để thoát khỏi tình trạng khó khăn hiện nay) hay nó cần phải trở thành khởi điểm cho sự thay đổi cơ bản tư duy về mô hình tăng trưởng và phát triển kinh tế? Tại thời điểm hiện nay, khi mọi sức lực và trí tuệ đang dốc cho chuyện “thoát hiểm” thì câu hỏi dài hạn trên chưa dành được sư quan tâm đúng mức và đây có thể là khởi điểm cho một vòng xoáy “tụt dốc” mạnh hơn.

Về thực chất, câu hỏi trên đây gắn với hàng loạt câu hỏi khác như tình trạng khó khăn mà nền kinh tế đang lâm vào có mối liên hệ về chiều sâu thế nào với bước chuyển của nền kinh tế sang giai đọan phát triển trong môi trường hội nhập kinh tế quốc tế, sau khi đã có 20 năm đổi mới thành công? Lạm phát và những bất ổn về kinh tế vĩ mô hiện nay có nguyên nhân từ tổ hợp những yếu tố khách quan bất lợi với những sai lầm trong điều hành chính sách hay có căn gốc từ mô hình tăng trưởng, từ những điểm yếu thể chế và cơ cấu mang tính căn bản và dài hạn của nền kinh tế.

Mỗi câu trả lời khác nhau về nguyên nhân sẽ dẫn đến những chính sách và giải pháp khác nhau, do đó mang lại cho nền kinh tế những triển vọng khác nhau, thậm chí đối nghịch. Cho dù lạm phát vẫn đang là vấn đề gay gắt nhất, thu hút sự chú ý nhiều nhất, nhưng bất ổn vĩ mô mới là vấn đề bao trùm - đây là tổ hợp nhiều căn bệnh trầm trọng trong đó có lạm phát, tính thanh khoản của hệ thống ngân hàng... Kiềm chế lạm phát dĩ nhiên là công việc không dễ dàng nhưng ổn định kinh tê vĩ mô mới thực sự là vấn đề phức tạp, khó giải quyết nhất hiện nay và có ý nghĩa quyết định toàn cục, lâu dài...Trong tình trạng bất ổn thì nó cũng luôn chứa đựng cơ hội cải cách mạnh mẽ.

Đó là kinh nghiệm đã rút ra được từ quá trình đổi mới khởi động năm 1986 ở Việt Nam, từ cuộc khủng hoảng kinh tế châu Á 1997... Trong tình huống này, theo tôi, để thoát khỏi tình trạng bất ổn hiện nay với ý nghĩa sinh tồn, trước hết phải chấp nhận đánh đổi tốc độ tăng trưởng cùng với chấp nhận sự khó khăn của doanh nghiệp, của cả người dân để lấy sự khôi phục ổn định kinh tế vĩ mô. Chính phủ không thể nào làm tốt mọi việc cùng một lần.

Nhưng nếu chỉ lo xử lý các vấn đề nóng - ngắn hạn mà không tập trung giải quyết được gốc rễ vấn đề thì lạm phát và bất ổn vẫn quay trở lại, nhất là dưới tác động của những tác động bất lợi, bất thường của hoàn cảnh khách quan như giá dầu có thể lại tăng vọt. Dường như kinh tế vĩ mô đang tốt lên nhưng kinh tế vi mô đang xấu đi. Chính phủ đang quá tập trung vào các chính sách tiền tệ, lãi suất nhưng cũng cần phải quan tâm về dài hạn, những khó khăn hiện nay sẽ đè nặng lên khối doanh nghiệp tư nhân, các doanh nghiệp vừa và nhỏ như thế nào.

Trong các vấn đề mang tính ngắn hạn hiện nay, một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất là tình trạng thông tin thiếu nhất quán, rõ ràng ảnh hưởng tới lòng tin của nhiều doanh nghiệp, người dân đang trở thành vấn đề cần quan tâm. Chính phủ không dựa vào quyền của mình để đưa ra những thông tin tốt. Ví dụ như vừa rồi, một quan chức Chính phủ tuyên bố tại một hội nghị là giá xăng dầu sẽ ổn định đến hết năm nhưng chỉ mấy hôm sau, giá xăng dầu được quyết định tăng lên 30 – 40%.

Hay như vấn đề cắt giảm đầu tư công, đây là giải pháp rất đúng đắn nhưng cần phải làm tích cực hơn nữa vì chủ yếu hiện nay mới là cắt giảm dự án, cắt giảm những cái chưa làm. Vinashin cắt giảm một lúc 50% số dự án một cách rất đơn gỉan trong khi như tâp đoàn Intel, họ phải mất hơn 10 năm để tìm hiểu trên thị trường thế giới mới quyết định đầu tư vào Việt Nam. Những thông tin, tín hiệu phát ra một cách không nhất quán, không chuẩn như vậy để làm doanh nghiệp, người dân mất lòng tin. Giải pháp dài hạn đặt ra vào lúc này là phải thay đổi mô hình tăng trưởng. Từ việc dựa chủ yếu vào khai thác, xuất khẩu tài nguyên, vào vốn đầu tư, vào kinh tế nhà nước, vào thay thế nhập khẩu sang đưa chủ yếu vào lao động, công nghệ, sự phát triển của khu vực tư nhân và định hướng đẩy mạnh xuất khẩu.

Nhà nước phải thay đổi cơ bản vai trò chức năng (chủ đạo) và vì thế đôc quyền của khu vực doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là các tập đoàn nhà nước bằng cách đẩy nhanh cổ phần hoá, không cho dựa vào Nhà nước một cách phi thị trường, bất bình đẳng đồng thời cải cách thể chế - năng lực bộ máy nhà nước; phát triển thể chế thị trường, tâp trung ưu tiên phát triển các thị trường “bậc thấp”: thị trường đất đai, lao động...

Tre Today (Theo SGTT)