Ngăn chặn vi phạm bản quyền sở hữu công nghiệp, sở hữu trí tuệ, chúng ta có cả một hệ thống văn bản pháp luật, một bộ máy kiểm tra, xử lý gồm Quản lý thị trường, Thanh tra chuyên ngành và UBND cấp tỉnh, thành phố. Vậy mà Hà Nội vẫn tồn tại một quy trình vi phạm, từ sản xuất đến tiêu thụ.

>> "Ăn theo” thương hiệu (Kỳ 1)

Rất ít những cuộc kiểm tra, xử lý vi phạm sở hữu công nghiệp

Thả nổi vi phạm!

Đó là nhận xét của một nhân viên công ty chuyên doanh bảo hộ sở hữu trí tuệ về diễn biến hàng nhái, hàng giả trên thị trường Hà Nội hiện nay. “Làng May 10” không phải là địa chỉ duy nhất cho ra lò những sản phẩm mang thương hiệu của các... kinh đô thời trang trên thế giới như ý, Pháp.

Truyền thống và “nổi tiếng” hơn cả phải nhắc đến ”khu công nghiệp may mặc” Cổ Nhuế, huyện Từ Liêm. Khảo sát mức thu thuế của huyện Từ Liêm cho thấy, Cổ Nhuế đứng trong danh sách các xã có mức nộp gần như đầu bảng.

Điều này hết sức dễ hiểu khi nắm được thực chất hoạt động sản xuất ở đây. Những chiếc áo sơmi Lacoste “made in Cổ Nhuế” được làm và trao tay thương lái chỉ với giá vài chục nghìn đồng. ”Nghệ nhân” may ở Cổ Nhuế sẵn sàng đảm nhận từ chất liệu vải đến nhãn mác theo nhu cầu của khách. Và ngay tại xưởng sản xuất của họ, việc in - đính nhãn mác giả được tiến hành công khai.

Từ xưởng sản xuất ra thị trường, giá thành những chiếc áo nhái tăng ít nhất gấp đôi. Và một thực tế rất khó chấp nhận là, những sản phẩm kém chất lượng, nhái này đã được sự tiếp tay của không ít thương hiệu lớn.

Khảo sát nhanh của chúng tôi trên trục phố Phạm Ngọc Thạch, Chùa Bộc, nhiều cửa hàng đại lý của May Nhà Bè, Việt Tiến đều bày bán áo phông Lacoste, Valentino... nhái. Giá thành những chiếc áo này từ 90.000-120.000 đồng. Khi hỏi xuất xứ, một nữ nhân viên bán hàng ở đại lý May Nhà Bè giới thiệu, đây là hàng chất lượng cao của Sài Gòn sản xuất.

Chất lượng của những sản phẩm này cao hay thấp, tự thân giá thành của nó so với sản phẩm chính hãng đã đủ nói lên tất cả. Và chắc chắn một điều, những sản phẩm này khi được “cài” vào bán tại các đại lý mang thương hiệu lớn, tất yếu đánh lừa được sự tin tưởng của người tiêu dùng. Câu hỏi đặt ra là, vi phạm phổ biến như vậy, trách nhiệm của cơ quan Quản lý thị trường đâu?

Theo ghi nhận của chúng tôi, công tác xử lý từ trước đến nay của cơ quan chức năng đều chỉ dựa vào “đơn kêu cứu” của các doanh nghiệp bị xâm phạm đến sản phẩm. Điển hình như chiến dịch đồng loạt kiểm tra 7 cửa hàng “Lacoste” mà Đội QLTT số 2 triển khai khoảng cuối năm 2007. Điều trớ trêu là sau đợt “ra quân” rầm rộ như vậy, đến thời điểm hiện nay, 6/7 cửa hàng vi phạm vẫn tiếp tục kinh doanh.

Xử lý thiếu quyết liệt

Thực trạng vi phạm trên lĩnh vực sản phẩm may mặc nói riêng xuất phát từ 2 nguyên nhân. Hoặc do chế tài xử lý của chúng ta thiếu và yếu. Hoặc do cơ quan quản lý thờ ơ, thiếu trách nhiệm, nhận thức không đầy đủ. Đối chiếu từng nguyên nhân này, có thể thấy, giả định thứ nhất không có cơ sở.

Áo phông Lacoste giá 120.000 đồng dễ dàng mua được ở những cửa hàng này

NĐ 106/2006 quy định xử phạt vi phạm hành chính về sở hữu công nghiệp nêu rất rõ, “yếu tố xâm phạm quyền đối với kiểu dáng công nghiệp là sản phẩm hoặc phần của sản phẩm mà hình dáng bên ngoài không khác biệt đáng kể với kiểu dáng công nghiệp được bảo hộ”.

Liên hệ tiêu chí này, có thể thấy rõ không ít sản phẩm của “làng May 10”, Cổ Nhuế đã và đang vi phạm. Và khi đó, tiếp tục vận dụng theo NĐ 105/2006, thẩm quyền của các cơ quan xử lý vi phạm được xác định là cơ quan Quản lý thị trường (xử lý các hành vi vi phạm về sở hữu công nghiệp xảy ra trong lưu thông hàng hóa và kinh doanh thương mại trên thị trường);

Công an (có thẩm quyền phát hiện, xác minh, thu thập thông tin, chứng cứ của hành vi vi phạm về sở hữu công nghiệp và cung cấp cho các cơ quan xử lý vi phạm); ủy ban nhân dân cấp tỉnh, quận, huyện. Mức phạt cho từng lỗi vi phạm có thể từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, thậm chí xem xét cả việc xử lý hình sự.

Vậy nhưng, rất ít các vụ vi phạm được xử lý. Doanh nghiệp trong nước, nỗ lực nhất cũng chỉ có thể tìm cách tự bảo vệ được mình, thông qua quản lý chặt hệ thống phân phối, giới thiệu sản phẩm.

Còn những doanh nghiệp hay thương hiệu thời trang lớn quốc tế khi vào Việt Nam chỉ còn biết “kêu trời” bởi Luật Bảo hộ - sở hữu trí tuệ có nhưng không được cơ quan nào thực thi quyết liệt.

Bà Nguyễn Thị Hồng Tín - Trưởng ban Nghiên cứu và xúc tiến thị trường thuộc tập đoàn Dệt may Việt Nam khẳng định, bảo hộ nhãn hiệu là lĩnh vực rất cần thiết đối với mọi quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, trong khoảng hai năm trở lại đây, vấn đề sở hữu trí tuệ đã được Việt Nam quan tâm, nhưng vẫn còn ở chừng mực nhất định.

Vi phạm sở hữu công nghiệp - sở hữu trí tuệ chỉ hy vọng hạn chế đã là quá tốt chứ đừng mong giảm triệt để. Điều này không chỉ gây diễn biến xấu với thị trường trong nước, thiệt thòi cho người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng không tốt đến quá trình hội nhập của doanh nghiệp trên trường quốc tế.

Trách những làng nghề “ăn theo” thương hiệu 1, thì phải trách vai trò của cơ quan quản lý 10! Quy định sở hữu sản phẩm đã được ban hành, chế tài đối với từng lỗi vi phạm cũng rất rõ ràng.

Nhưng việc triển khai các quy định ấy không quyết liệt, thiếu đồng bộ, khiến vi phạm hình thành và gia tăng, khiến những “làng nhái” cứ thế làm ăn, phát đạt và nhân rộng.

Sự công khai vi phạm từ sản xuất đến tiêu thụ trên lĩnh vực may mặc đã trở thành hệ thống, và sẽ rất khó xử lý triệt tiêu, nếu cơ quan chức năng vẫn thờ ơ, để mặc doanh nghiệp đương đầu với nạn hàng giả - hàng nhái.