Bước ngoặt của kinh tế thế giới

Thứ năm, 15/05/2008

Tốc độ tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đang chậm lại. ảnh Ngọc MaiTheo báo cáo “Triển vọng kinh tế thế giới” của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) thì “thế giới đang bước vào một giai đoạn mới và bất ổn”.

Có lẽ điều đáng chú ý nhất là những hình ảnh đối lập của giá tiêu dùng tăng cao và thị trường tài chính sụp đổ, giữa sự tăng trưởng nhanh chóng của các nền kinh tế mới nổi và khủng hoảng kinh tế Mỹ. Vậy thì thực chất chúng ta đang ở đâu? Cái gì đã dẫn chúng ta đến thực trạng này? Và chúng ta cần phải làm gì tiếp theo?

Câu trả lời của báo cáo “Triển vọng kinh tế thế giới” cho câu hỏi đầu tiên là kinh tế Mỹ có thể sụt giảm 0,7% từ quý 4 năm ngoái đến quý 4 năm 2008. Đây là một thay đổi lớn so với dự đoán tăng trưởng 0,9% của báo cáo này hồi tháng 1 năm 2008. Thêm vào đó, ước tính tăng trưởng sẽ chỉ là 1,6% trong những quý tiếp theo. Trong khi đó, khu vực đồng euro cũng được dự đoán là sẽ giảm 0,9% từ quý 4 năm 2007 đến quý 4 năm 2008.

Khi hầu hết các nền kinh tế lớn đều thụt lùi thì bức tranh của khối nước mới nổi cũng thể hiện tốc độ tăng chậm hơn so với trước, theo đó châu Á là 7,5% với Trung Quốc là 9,3% và Ấn Độ là 7,9%, 6,3% ở châu Phi và 4,4% cho khối tây bán cầu.

Nhìn chung, mức tăng trưởng của kinh tế thế giới được dự tính là sẽ chậm lại đáng kể từ con số 4,9% năm ngoái xuống còn 3,7% năm 2008 (tính theo chỉ số trao đổi sức mua tương đương). Mặc dù vậy con số này vẫn cao hơn mức của các năm 2001 và 2002. Cho nên hiện tượng này có thể coi là một trận động đất lớn nhưng không gây ra nhiều tổn thất. Những dự báo này trùng hợp với hai sự kiện lớn: khủng hoảng tài chính và giá tiêu dùng leo thang.

Có 5 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng hiện tại của kinh tế thế giới: Sự phát triển không ngừng của những nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là Trung Quốc; thặng dư khổng lồ từ đầu tư vào các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là Trung Quốc và các nước xuất khẩu dầu; một thời gian dài duy trì mức lạm phát thấp và các hoạt động kinh tế ổn định ở các nước thu nhập cao; tự do và cải cách tài chính; các chính sách cung cấp tiền tệ.

Những nền kinh tế mới nổi là động lực tăng trưởng trong vòng 5 năm qua: Trung Quốc chiếm 1/4, Brazil, Ấn Độ và Nga chiếm khoảng 1/4 nữa và các nước mới nổi và đang phát triển khác đóng góp khoảng 1/2 vào tăng trưởng kinh tế thế giới. Thêm vào đó, các nước này đóng góp khoảng 90% vào tiêu thụ dầu, các sản phẩm dầu và kim loại. Các nước mới nổi cũng đang xuất khẩu vốn lớn. Tài khoản thặng dư của Trung Quốc năm ngoái là 11,1% GDP. Giá dầu tăng cao cũng chuyển thu nhập sang các nước có dự trữ lớn. IMF ước tính là tài khoản thặng dư của các nước mới nổi hiện nay lên đến 729 tỷ USD.

Báo cáo của IMF ủng hộ những chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và gợi ý rằng một số nước cần phải sử dụng các biện pháp tài chính linh hoạt; tăng giá nội tệ và tăng lãi suất đối với một số nền kinh tế, đặc biệt là Trung Quốc.

Những đề nghị này gây ra một số tranh cãi đối với giới phân tích. Làm thế nào để thực hiện chính sách tiền tệ khi giá tiêu dùng ngày một leo thang? Lạm phát đang làm cho giá cả tăng đến chóng mặt và kết quả là một thời kỳ kinh tế thoái trào. Một vấn đề nữa là cần phải làm gì đối với một hệ thống tài chính đã có quá nhiều vấn đề? Các chính sách và quy định cần phải thay đổi như thế nào? Liệu có cách nào có thể giải quyết được vấn đề này một cách triệt để và linh hoạt? Vấn đề quan trọng nhất là liệu ta có dành được sự đồng thuận về chính trị ở phía các nước giàu khi họ đang được hưởng nhiều lợi nhuận từ một nền kinh tế toàn cầu hội nhập và tự do hóa thương mại. Chúng ta sẽ thuyết phục người dân Mỹ nên vui mừng trước sự tăng trưởng của các nước mới nổi chứ không phải tức giận và tẩy chay như thế nào đây khi bản thân họ đang phải chịu cảnh giá nhà sụt giảm, tài chính xáo trộn, kinh tế suy thoái và giá các mặt hàng thiết yếu liên tục leo thang?
Năm nay sẽ là một bước ngoặt nhưng liệu chúng ta có thể hướng nền kinh tế thế giới đi theo một hướng đúng? Có lẽ là không đơn giản chút nào./.