Đại khủng khoảng kinh tế toàn cầu: Do giá dầu?

Thứ ba, 13/05/2008

"Giá dầu đã vượt trên ngưỡng 126USD/thùng, tăng gấp đôi so với một năm trước, tuy nhiên tương lai có thể chạm ngưỡng 200 USD nhắc nhở chúng ta rằng chúng ta ngày càng phụ thuộc hơn bao giờ hết vào nguyên liệu vàng đen này - và các nền kinh tế sẽ phải chịu hậu quả..."

IMF cảnh báo về lạm phát toàn cầu

Lạm phát toàn cầu đang nổi lên là một vấn đề đe doạ lớn nhất với nền kinh tế thế giới. Theo phó giám đốc IMF, nỗi lo về lạm phát đã dấy lên sau nhiều năm yên ắng do giá nhiên liệu và thực phẩm tăng hơn bao giờ hết. Theo ông, phát triển toàn cầu đi xuống trong khi lạm phát phi mã. Việc đẩy giá cả tăng cao “là rất bình thường theo tự nhiên”- và những điều này đã bị thổi phồng lên là do Mỹ giảm tỷ lệ lãi suất và đồng đô la yếu

Ông lạc quan cho rằng tình hình sẽ không lặp lại như đầu những năm 70, khi giá năng lượng và thực phẩm tăng, tuy nhiên mối đe doạ này không thể bị loại khỏi tầm tay.

Các ngân hàng trung ương châu Âu cũng ủng hộ với cảnh báo lạm phát của IMF khi ECB và Ngân hàng Anh không thay đổi tỷ lệ lãi suất, mặc cho những dấu hiệu suy yếu của nền kinh tế. Ngân hàng Anh vẫn duy trì tỷ lệ lãi suất 5%, từ chối lời kêu gọi của thị trường bất động sản ốm yếu đề nghị hạ tỷ lệ lãi suất. Ủy ban chính sách tiền tệ càng căng thẳng hơn khi lạm phát tăng và phát triển giảm không cho phép cắt giảm lãi suất 2 lần trong hai tháng liên tiếp.

Ông Lipsky cho rằng một phần của việc giá dầu tăng là do chính sách tiền tệ và tỷ giá hối đoái. Theo nghiên cứu của IMF, việc giảm tỷ lệ lãi suất ảnh hưởng đến giá tiêu dùng trong khi đồng đô la xuống giá nhất kể từ 2002 cũng ảnh hưởng đến $25 tăng giá dầu. IMF cũng cảnh báo giá thực phẩm sẽ tiếp tục cao trong thời gian tới.

Thế giới sẽ sống trong cảnh trên 200USD/ thùng dầu?

Giá dầu đã vượt trên ngưỡng 126USD/thùng, tăng gấp đôi so với một năm trước, tuy nhiên tương lai có thể chạm ngưỡng 200 USD nhắc nhở chúng ta rằng chúng ta ngày càng phụ thuộc hơn bao giờ hết vào nguyên liệu vàng đen này - và các nền kinh tế sẽ phải chịu hậu quả.

Lý do dầu tăng giá gấp đến 10 lần trong vòng chưa đầy một thập kỷ là nhu cầu ngày càng tăng mạnh trong khi nguồn cung không bắt kịp. Động lực này khác với cú sốc dầu những năm 70, nhưng bởi vì mọi người không thể ngừng tham gia giao thông, khiến thậm chí một thâm hụt nhỏ trong nguồn cung cũng có thể gây nên biến động lớn với giá dầu. Nguồn cung siết chặt khiến thị trường hỗn loạn. Giá dầu giao ngay vẫn cao hơn giá giao sau. Điều này cho thấy một nỗi lo đặc biệt về nguồn cung ngắn hạn, trong khi có một số bằng chứng về đầu cơ và tình trạng mua dự trữ trong kho. Giá giao ngay có thể tăng giảm trong ngắn hạn nhưng khó có thể quay trở lại như thời trước.

Giá dầu cao ảnh hưởng đến nền kinh tế. Những nhà xuất khẩu dầu mỏ thì ngày càng giầu hơn. Các nhà xuất khẩu dầu Trung Đông lắm tiền đổ vào mua xe hơi Đức, trái phiếu Mỹ, quần áo tại kinh đô thời trang Paris. Còn những nước phải nhập khẩu dầu thì ngày càng hạn chế chi tiêu để nai lưng ra mua dầu.

Tương lai con người sẽ phải loại bỏ bớt những thiết bị chạy bằng xăng dầu: cuộc sống tiện nghi với các xe cộ, máy nông nghiệp sẽ phải hạn chế. Những chuyển biến như vậy cũng gây nên thiệt hại lớn về kinh tế.

Tuy nhiên cho đến nay thế giới dường như vẫn chưa xem trọng việc giá dầu tăng. Bởi vì ngày nay, với mỗi thùng dầu, các nước giàu sản xuất được nhiều hàng hoá hơn so với hồi những năm 70 nên việc tăng giá ít gây thiệt hại kinh tế hơn. Điều đó đúng, tuy nhiên giá càng tăng cao thì các nước nhập khẩu dầu càng phải chi nhiều tiền vào dầu hơn.

Đối với những nước giàu, giá trên 126USD/thùng sẽ khiến họ phải chú ý hơn vào việc phát triển kinh tế; còn đối với những nước nghèo, khi vấn đề này còn liên quan đến cuộc sống với nỗi lo cơm áo gạo tiền hàng ngày, người nghèo sẽ càng nghèo khổ hơn. Nguồn cung dầu lẽ ra phải tăng tương ứng, nhưng lại không tăng vậy nên 200 USD/thùng dầu là điều hoàn toàn có thể tuởng tượng được.

Giá dầu nhảy vọt khiến giá các loại nông sản như ngô, đậu tương để làm nhiên liệu sinh học cũng tăng, gây thiếu lương thực trên toàn thế giới

Mối đe doạ lạm phát với người nghèo

Theo UNDP, các hị trường mới nổi (chẳng hạn Ấn Độ, Trung Quốc, Nga, Brazil) sẽ phải đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng trong việc kiềm chế lạm phát và nguồn cung tiền bởi sự nới lỏng chính sách kinh tế của các nước công nghiệp đang tìm cách ngăn chặn ùn tắc trong thị trường tài chính. “Vấn nạn này khiến chúng ta phải đau đầu trong 2 đến 3 năm tới”.

Theo Kemal một quan chức của UNDP và là cựu bộ trưởng kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ, nhà kiến trúc sư của chương trình ổn định kinh tế đất nước thành công. Dân nghèo thành thị ở các nước đang phát triển đang phải đối mặt với cơn sóng thần lạm phát do giá lương thực và năng lượng tăng khiến họ nghèo đi 25% trong vòng có một năm.

Làm thế nào để siết chặt chính sách tiền tệ ở các nền kinh tế mới nổi khi FED (Cục dự trữ liên bang Mỹ) đang hạ lãi suất? Các nước như Thổ Nhĩ Kỳ và Brazil đã vật lộn với lạm phát từ mấy năm nay, hiện nay đang phải đối mặt với mối nguy hiểm lạm phát thực sự không phải từ chu kỳ kinh tế vĩ mô mà từ nhu cầu cứu thể chế tài chính. Giá thực phẩm và năng lượng tăng đã thực sự rũ sạch những dòng viện trợ trong thập kỷ qua.

Cũng theo ông Kemal, “Chúng ta không lường trước được tình hình tồi tệ này sẽ xảy ra. Tất cả chúng ta cũng có lỗi. Mới một năm về trước chỉ có rất ít người cảm nhận được điều này mặc dù xu thế đã hoàn toàn hình thành.

Trong khi đã có những biến cố giải thích cho một phần nguyên nhân tăng giá, chẳng hạn tăng nhu cầu tiêu thụ thịt ở Trung Quốc, Ấn Độ, trợ giá năng lượng sinh học để giảm tiêu thụ dầu, đầu cơ trên thị trường giao sau cũng là một yếu tố.

Các nước phát triển đang đối mặt với khủng hoảng ngay trước mắt, nhưng về trung hạn, giá hàng hoá tăng cao cũng có thể là dấu hiệu tốt. Chẳng hạn như chúng ta đã từng cho rằng châu Phi không thể phát triển được ngành thực phẩm hoặc bông bởi vì bao nhiêu năm nay giá những mặt hàng đó trên thế giới rất rẻ. Tuy nhiên thời điểm này chính là cơ hội cho họ. Nhưng xét về mặt trái, giá năng lượng cao cũng ảnh hưởng đến giá phân bón và các giá thành khác. Nông dân không thể sản xuất nhiều bởi vì chi phí đầu vào như hạt giống và phân bón quá cao.

Một dấu hiệu tích cực là giá thực phẩm tăng có thể giúp đạt đến thoả thuận cho vòng đàm phán Doha về hiệp định tự do hoá thương mại mới giữa thế giới đã phát triển và đang phát triển. Hiện nay nông dân Mỹ và châu Âu chưa cần trợ giá. Nếu có lúc nào cần phải đàm phán không cần trợ giá thì đây chính là thời điểm thuận lợi.