Một cán bộ lãnh đạo đức độ và tài năng

Thứ sáu, 09/05/2008

Ông Lê Quang Đạo và bà Nguyệt Tú thăm A.T.K Việt Bắc (năm 1998).

Trong tiết xuân nắng dịu, hương hoa mộc thoang thoảng sân nhà. Từ giọng nói dịu dàng của bà Nguyệt Tú - Phu nhân Chủ tịch Quốc hội Lê Quang Ðạo và những dòng hồi ký của đồng chí, đồng bào viết về ông, tôi vẫn như thấy ông đang thao thức, trăn trở trước những trang dự thảo về Hiến pháp năm 1992 và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với câu hỏi nung nấu: "Làm sao thực hiện được quyền dân chủ cao nhất của dân?".

Ông Ðốc lý đỏ

Ðó là biệt danh thực dân Pháp đặt cho ông Lê Quang Ðạo năm 1943. Khi đó, ông là Ủy viên Xứ ủy kiêm Bí thư Ban cán sự Ðảng Hà Nội.

Hà Nội những năm 1941-1943 nghẹt thở trong những vụ khủng bố tàn bạo của kẻ thù. Ban cán sự Ðảng bộ bị vỡ đến lần thứ tám. Cơ sở của Ðảng và Mặt trận Việt Minh (MTVM) đã có trong nông dân thợ thủ công ở một số làng xã ngoại thành như Nghĩa Ðô, Bưởi, Dịch Vọng tiền...; nhưng ở nội thành, cơ sở của MTVM trong công nhân, phụ nữ, học sinh, trí thức, văn nghệ sĩ còn rất mỏng.

Trước tình hình đó, Xứ ủy cử ông trực tiếp nắm tổ chức Văn hóa cứu quốc (VHCQ) và giới học sinh, sinh viên, trí thức, mở rộng MTVM trong các tầng lớp nhân dân, làm cho văn nghệ sĩ hiểu rõ sứ mệnh trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, văn nghệ sĩ cũng là chiến sĩ. Ðã từng là học sinh Trường Thăng Long, được thụ giáo các thầy Hoàng Minh Giám, Ðặng Thai Mai, Phan Thanh, bản tính chân tình, cởi mở, hồn nhiên, biết lắng nghe ý kiến mọi người, ông đã sớm thu phục được anh em VHCQ Hà Nội.

Nhà văn Tô Hoài kể: "Tổ VHCQ của chúng tôi lúc đầu có ba người: anh Như Phong, Vũ Quốc Uy và tôi. Một hôm, đang ngồi trong nhà anh Uy ở gần hồ Trúc Bạch, có một người thấp bé, mặc áo dài ma-ga đen, đội mũ cát két, đeo kính cận trắng, trông tựa như học trò. Anh Uy giới thiệu đó là đồng chí cán bộ cùng về họp tổ VHCQ, tên anh là Bé, (sau này, tôi mới biết anh chính là Lê Quang Ðạo). Anh Bé thường đến giảng giải cho chúng tôi về chương trình và điều lệ của MTVM, về nội dung dân tộc, khoa học đại chúng của Ðề cương văn hóa Việt Nam thật khúc triết với những thí dụ liên hệ rất sáng tỏ".

Không chỉ tổ VHCQ mà nhiều cán bộ phụ trách các tiểu tổ học sinh bí mật các trường trung học Bưởi, Gia Long. Kỹ nghệ thực hành... và cán bộ thanh vận đều yêu mến ông bởi đức tính giản dị, biết cách tuyên truyền đi vào lòng người. Ông Vũ Oanh đã từng là học sinh Trường Bưởi, phụ trách công tác thanh vận và Ðoàn Thanh niên cứu quốc Hoàng Diệu nhớ lại: "Trong lớp học bồi dưỡng lý luận về Ðảng và công tác cách mạng cho nhóm cốt cán tại nhà tôi ở làng Vĩnh Lại, huyện Bình Giang, Hải Dương, anh Ðạo vừa truyền thụ kiến thức vừa gây hứng thú học tập, lại vừa truyền cho chúng tôi ngọn lửa cháy bỏng nhiệt tình cách mạng".

Lăn lộn với giới trí thức, học sinh, sinh viên và được dân che chở nuôi giấu, thoắt ẩn, thoắt hiện trong các ngõ phố với dáng vẻ của một học trò nghèo, ông làm cho bọn địch điên đầu bởi bao phen chúng đã bắt hụt ông "Ðốc lý đỏ".

Yêu dân và vì dân

Năm 1944, viết bài cho báo Cứu quốc, ông lấy bút danh Ái Dân. Trong những tháng năm gian khổ ăn măng rừng, đắp chăn sui, dân làng nơi ông đến "ba cùng" rất nhớ người cán bộ nho nhã nhưng lại biết quan tâm đến hạt thóc của dân, chịu khó tắm cho trẻ, dạy chúng học bài. Chiến dịch Biên giới (1950), Ðiện Biên Phủ, đến chiến dịch Khe Sanh (1967), Ðường 9 - Nam Lào ác liệt, ông đều xuống tận trận địa, đi sâu đi sát cán bộ, chiến sĩ, chân tình động viên anh em.

Ðất nước hòa bình thống nhất, trong công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh, Hà Nội và cả nước vẫn tiếp tục chịu đựng mọi khó khăn, thiếu thốn. Là Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội, ông đã cùng tập thể Thường vụ lo chạy gạo, mỳ, chất đốt... cho nhu cầu tối thiểu của người dân. Hằng ngày, dòng người xếp hàng dài dằng dặc, chen lấn nhau trước cửa hàng lương thực, thực phẩm ở khu phố, mong mua được tiêu chuẩn định lượng 13 kg gạo, 2-5 lạng thịt, 1 kg cá, nửa lít mắm...

Ðể tiết kiệm cho công quỹ thành phố, ông đi bộ từ nhà đến cơ quan mang theo một cà mèn cơm như cán bộ, nhân viên thời đó. Trong gieo neo, ông đã dành nhiều công sức đi xuống các trường đại học, các viện nghiên cứu, nhà máy, xí nghiệp, gặp gỡ lắng nghe ý kiến ở cơ sở để có cái nhìn toàn diện, cụ thể về sự phát triển Thủ đô và từng bước tháo gỡ những khó khăn. Thực tế sinh động là căn cứ quan trọng để ông sớm nhìn nhận ra và đồng tình với quan điểm đổi mới của đồng chí Trường-Chinh trong Dự thảo Báo cáo Chính trị Ðại hội VI của Ðảng, và thấy đó là khởi đầu một bước ngoặt mới trong sự phát triển của đất nước.

Ðược nhân dân tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Quốc hội của thời kỳ đổi mới, ông thật sự trăn trở trong việc tìm hướng đi và phương pháp hoạt động mới khi Quốc hội phải là cơ quan quyền lực của dân thông qua các điều luật. Ông luôn băn khoăn: "Làm sao thực hiện được quyền dân chủ cao nhất của dân". Ông tham gia giải quyết những vấn đề rất hóc búa lúc đó như: xóa bỏ tem phiếu, thay đổi hệ thống lương mới, từng bước thực hiện chế độ một giá...

Những phiên họp Quốc hội với tinh thần nhìn thẳng sự thật, trực tiếp nghe các đại biểu Quốc hội chất vấn đã thổi vào kỳ họp Quốc hội luồng sinh khí mới. Và lại những chuyến đi đến với các tầng lớp nhân dân, với các vị chức sắc Phật giáo, Thiên chúa giáo, đọng lại trong lòng mọi người là phong thái giản dị, hòa hợp, đi sâu vào tâm tư nguyện vọng của dân. Hòa thượng Kim Cương Tử viết những dòng trân trọng: "Tôi đã tiếp kiến nhiều vị Chủ tịch UBT.Ư MTTQVN, từ cụ Hoàng Quốc Việt, cụ Huỳnh Tấn Phát, cụ Luật sư Nguyễn Hữu Thọ, ai cũng tốt và mỗi người một tính cách; nhưng phong cách gần gũi, hòa hợp và đoàn kết như cụ Lê Quang Ðạo thì thật hiếm có".

Thay lời kết

Trong ngôi nhà vắng bóng ông, bà Nguyệt Tú đưa tôi xem những kỷ vật gắn liền với bao buồn vui của tháng năm hạnh phúc và gian truân: Chiếc đài cũ kỹ mua sau ngày miền nam giải phóng; chiếc bàn làm việc Thành ủy trang bị cho, không có ghế, bộ ghế bọc vải xanh nâu của Quốc hội đưa về có ghế mà không có bàn... quyển sổ tiết kiệm ông gom nhuận bút báo để thỉnh thoảng chi tiêu cho các con và giúp đỡ các gia đình cơ sở cách mạng cũ gặp khó khăn... Và cả ngôi nhà bà và con cháu được phân phối từ năm 1955, sắp tới cũng trả lại nhà nước.

Nhìn những kỷ vật, tôi thấm thía sâu sắc hơn đạo đức cách mạng "Cần kiệm liêm chính" mà ông đã suốt đời rèn luyện theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ðại tướng Võ Nguyên Giáp nói về ông: "Một cán bộ lãnh đạo có đức độ và tài năng của Ðảng ta và Quân đội ta, biết đoàn kết trên dưới, thu phục nhân tâm bằng sự thông tuệ, đúng mực, lịch lãm, cởi mở, dân chủ". Còn nhân dân gọi ông là "người cán bộ rất chân tình, biết lo cho dân". Cây đa ông trồng trong khuôn viên đền Lý Bát Ðế của quê hương Ðình Bảng tỏa bóng mát xum xuê. Ông sống trong lòng đồng chí, đồng bào bởi cái Ðức thanh cao ấy.