Bình Thuận: Ô nhiễm trầm trọng sông Cái và cửa biển Phú Hài

Thứ tư, 15/10/2008

Dòng nước thải đen ngòm gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

Một khu chế biến thủy sản trên 60 doanh nghiệp nhưng không có cơ sở nào có hệ thống xử lý nước thải. Mùi xú uế và khói bụi tỏa ra gây ô nhiễm trên diện rộng. Người dân âm thầm chịu đựng, doanh nghiệp âm thầm xả thải. Việc ô nhiễm không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân trong, mà còn đe dọa “mạng sống” của sông Cái, nơi có hàng chục hec-ta ao nuôi tôm đang hoạt động.

Thực trạng ô nhiễm xuất phát từ khu chế biến nước mắm Phú Hài, nằm giáp ranh giữa xã Hàm Thắng (Hàm Thuận Bắc) và phường Phú Hài (TP Phan Thiết). Trước đây, nước thải ra từ các cơ sở chế biến được hệ thống cống dẫn về tập trung vào một hồ rộng khoảng 1,4 hec-ta. Khi hồ chứa nước thải bị “lên án” vì ô nhiễm quá nặng, nên giữa năm 2007, cơ quan chức năng đã… lấp hồ.

Lấp hồ, thải nước ra sông!

Có mặt tại cống xả ở hướng đông, dòng nước đen ngòm đặc quánh, ruồi nhặng bu quanh, bốc mùi nồng nặc, bắt nguồn từ hệ thống thoát nước chằng chịt được lắp đặt ngầm của khu chế biến thủy sản thải thẳng ra sông. Vì vậy, khó có thể biết được doanh nghiệp nào hiện đang trực tiếp xả. Ông Văn Cư - Trưởng khu phố 1 búc xúc cho biết: “Mùi hôi nồng nặc nhất là vào buổi tối, khi các cơ sở tập trung xả thải. Nhiều hộ dân phải đóng kín cửa khi ăn cơm vì ruồi nhặng quá nhiều và mùi hôi nồng nặc”. Gần mương xả thải, nước ở một vuông nuôi tôm trước đây, rộng khoảng 3.000m2, đã biến thành màu xanh. Khi chúng tôi đến, con gái của bà Lê Thị Mọi – chủ vuông tôm đã mừng rỡ thăm hỏi vì tưởng người đến mua ao tôm. Nhưng khi biết chúng tôi là nhà báo, chị đã cho biết, gia đình chị trước đây sử dụng vuông này để nuôi tôm, nhưng vài năm trở lại đây, do nguồn nước bị ô nhiễm nên tôm không sống nổi. Chuyển qua nuôi cá rô phi nhưng cá cũng không thể sống chứ nói gì đến phát triển. Hiện hồ đang được rao bán, nhưng nguồn nước bị ô nhiễm nên chẳng ai mua.

Tương tự, dòng nước đen ngòm xả ra từ miệng cống ở hướng Nam đóng bọt màu trắng đổ ra nhánh sông cầu Ké. Hai miệng cống này đều chảy ra sông Cái và cùng đổ ra biển qua cửa biển Phú Hài, nơi có đông người dân sinh sống và đánh bắt cá ven cửa sông. Theo tìm hiểu của chúng tôi, dù có tên gọi là khu chế biến nước mắm, nhưng hiện có nhiều ngành nghề khác nhau đang hoạt động tại nơi đây như: chế biến cá hấp, chế biến bột cá, sản xuất phân vi sinh từ xác cá… và cơ sở nào cũng góp phần gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Theo đánh giá của chúng tôi, các cơ sở chế biến bột cá gây ô nhiễm nhiều nhất bởi nguồn nước vệ sinh và khí thải từ cơ sở thải ra. Nơi chịu ô nhiễm nặng nhất hiện nay là hai thôn Ung Chiếm, Thắng Hòa (P.Hàm Thắng), với mùi hôi của bột cá và khí thải từ chất đốt bốc lên cả ngày lẫn đêm. Vừa qua, Sở Tài nguyên và Môi trường Bình Thuận đã bắt quả tang hành vi gây ô nhiễm môi trường của một số cơ sở, lập biên bản xử phạt và buộc phải di dời. Nhưng đến nay, hàng chục khối xỉ than vẫn nằm chất đống bên cạnh các cơ sở chế biến thủy sản đang hằng ngày xả nước thải trực tiếp ra sông Cái.

Nước thải được xả trực tiếp qua đường ống này ra sông Cái

Việc khắc phục không thể chậm trễ

Được biết, Khu chế biến nước mắm Phú Hài được Sở Thủy sản Bình Thuận (trước đây) lập dự án xây dựng và đưa vào hoạt động từ năm 2000. Đến năm 2007, dự án được giao cho UBND TP Phan Thiết trực tiếp quản lý. Khi đi vào hoạt động, khu vực này chỉ có một hồ chứa thay cho khu xử lý nước thải tập trung. Và việc lấp hồ (như đã nói ở trên) được xem như cách giải quyết hậu quả tạm thời và chỉ là giải pháp tình thế nhằm giảm ô nhiễm cho môi trường chung quanh; khiến hơn một năm nay, các cơ sở chế biến trong khu vực phải “xả tạm” nước thải ra sông Cái. Trước thực trạng trên, Sở Tài nguyên và Môi trường Bình Thuận đã chỉ đạo xây dựng hệ thống xử lý sơ bộ ở từng cơ sở. Nhưng các doanh nghiệp không đồng ý với phương án này, họ yêu cầu xây dựng một hệ thống xử lý nước thải tập trung và có thu phí đúng như thiết kế của dự án.

Một số doanh nghiệp cho rằng, mức độ gây ô nhiễm ở các loại hình sản xuất, cũng như quy mô lớn nhỏ là khác nhau nên không thể cào bằng theo kiểu “cá mè một lứa”. Ông Nguyễn Huy Tiến - Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm TP Phan Thiết cho biết: “Các cơ sở chế biến nước mắm thường gây ô nhiễm mùi hôi ở tháng đầu khi cá vào chượp. Còn nước thải chỉ là nước thải sinh hoạt của công nhân, chỉ khoảng 2m3/cơ sở/ngày. Vì vậy, nếu các cơ sở tự lắp đặt hệ thống xử lý nước cho riêng mình - khoảng 160 triệu/hệ thống - thì quá lãng phí, cả về tài chính lẫn quỹ đất. Nếu xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, Hội sẽ vận động các hội viên đóng góp”.

Trong khi đó, ông Huỳnh Giác - Giám đốc Sở Tài Nguyên và Môi trường Bình Thuận lại cho rằng: “Để xảy ra tình trạng ô nhiễm môi trường như hiện nay một phần là do không đồng bộ trong khâu thiết kế, xây dựng đường dẫn và khu xử lý nước thải tập trung. Tuy nhiên, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh cần phải có trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường. Việc triển khai lắp đặp hệ thống xử lý nước thải sơ bộ như hiện nay là đúng với quy định bắt buộc trước khi thải vào hệ thống xử lý tập trung (nếu có). Việc thực hiện cũng tùy theo doanh nghiệp lớn, nhỏ; thải nhiều hay ít mà xây dựng khác nhau, hoặc nâng cấp hệ thống xử lý hiện có, nhưng phải đúng với tiêu chuẩn cho phép”. 

Ông Huỳnh Giác cũng khẳng định sẽ thành lập đoàn khảo sát thực tế gồm Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND TP Phan Thiết, đại diện các doanh nghiệp trong khu vực nhằm đánh giá mức độ ô nhiễm của từng cơ sở, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, dẫn đến tình trạng ô nhiễm kéo dài như hiện nay. Về lâu dài, Sở Tài nguyên và Môi T\trường sẽ kiến nghị UBND tỉnh Bình Thuận cung cấp nguồn vốn xây dựng khu xử lý nước thải tập trung. Trong quá trình chờ xây dựng, ban quản lý dự án cần tăng cường việc kiểm tra và rà soát lại các hệ thống cống xả, đường sá giao thông cũng như nhắc nhở các cơ sở tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường.

Hy vọng với những động thái trên, tình trạng ô nhiễm môi trường tại Khu chế biến nước mắm Phú Hài sẽ nhanh chóng được giải quyết, khắc phục; nhằm trả lại môi trường trong sạch cho người dân sống trong khu vực và dòng sông Cái.