“Liệt sĩ 46 năm” trở về

Thứ sáu, 25/07/2008

Grét (trái) và già làng Kte ngày đoàn tụ sau 46 năm. Ảnh: PV.

Một con người bị mất tích hơn 46 năm và đã được công nhận liệt sĩ bỗng xuất hiện trở về làng Kte, xã Ia Phí (Chư Păh, Gia Lai). Sau hơn 46 năm trời cách biệt, được trở về quê nhà tận hưởng không khí bình yên của dân làng, được ôm hôn chị ruột Rơ Châm H’AmYer (75 tuổi) và các cô, dì, chú, bác trong họ, Rơ Châm Grét không cầm được nước mắt. Già làng Rơ Châm Lươl (80 tuổi), cũng là anh rể của Rơ Châm Grét xúc động nói: "Grét còn sống trở về, dân làng và cả gia đình mừng lắm!"…

Ngày đầu tiên về làng, người đàn ông giới thiệu tên Rơ Châm Grét đã không được người làng chấp nhận. Người trong gia đình chỉ tay lên bàn thờ để bằng Tổ quốc ghi công liệt sĩ Rơ Châm Grét, người Trung đội trưởng du kích làng Kte đã hy sinh ngày 15/4/1962. Grét ôm mặt khóc và giải thích: "Grét còn sống đây".

Kí ức một thời đánh Mỹ, cứu nước được hiện về trong bao suy nghĩ của bà con dân làng Kte. Hồi ấy ở xã Ia Phí là vùng căn cứ cách mạng, sau này đã được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Noi gương truyền thống của cha anh đi trước, năm lên 16 tuổi (1956), Rơ Châm Grét xung phong tham gia cách mạng.

Lúc đầu vào làm giao liên, giúp các đội du kích nắm tình hình, âm mưu thủ đoạn của địch. Sau đó, Grét vinh dự được cấp trên tuyển chọn vào Đội du kích xã Ia Phí.

Sau chiến thắng Đồn Minh Đức (thuộc địa phận xã Nghĩa Hòa bây giờ), ngày 15/4/1962, Grét cùng 2 đồng đội bị địch phục bắt trên đường đi vận chuyển vũ khí. Chúng đưa Grét lên máy bay trực thăng, rồi chở về nhà lao Pleiku giam giữ và từ đó biệt tích. Ngày 6/5/1996, Thủ tướng Chính phủ đã ký bằng Tổ quốc ghi công, công nhận Grét đã hy sinh ngày 15/4/1962.

Grét kể rằng, sống trong nhà lao Pleiku bị tra tấn rất dã man. Nhiều lần bị địch dùng dùi sắt nung đỏ gí vào người, lấy dây điện quấn vào cổ cho giật bắn người lên… nhưng Grét vẫn một lòng kiên trung không khai báo với địch.

Ý thức được những âm mưu của địch, Grét đã khéo léo dùng ký hiệu, ám hiệu, mật báo cho các đồng chí, đồng đội và dùng nhiều việc làm thiết thực để giác ngộ những người lính canh gác nhà lao. Trong một đêm tối mưa tầm tã năm 1966, những tên cai ngục lăn ra ngủ vì say rượu, Grét cùng với các đồng chí, đồng đội tổ chức vượt ngục.

Chạy ra khỏi nhà lao một cách khá an toàn, nhưng không thông thạo đường về căn cứ, không có vũ khí, không có sự hỗ trợ cần thiết nên Grét đã bị chó nghiệp vụ của giặc đánh hơi, truy đuổi và bị bắt lại vào nhà lao Pleiku. Ngày 1/8/1966, Grét bị địch đày ra nhà tù Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu). Tại đây, Grét đã phải sống trong những căn hầm B1, B4, A8…

Qua hơn 6 năm bị tù đày ở Côn Đảo, Grét đã làm quen và hoạt động với nhiều đồng chí, đồng đội mới. Năm 1973, cùng một số cán bộ người miền Bắc, Grét và Y Phong đã tổ chức thành công chuyến vượt ngục về đất liền.

Sau những năm tháng dài lưu lạc, làm thuê cuốc mướn kiếm sống khắp nơi, năm 1988, Grét gặp Trương Thị Út (SN 1953) và hai người yêu nhau nên vợ thành chồng. Được bà con cô bác thương yêu, góp công, giúp của làm cho căn nhà tình thương, vợ chồng Grét và Út đã định cư sinh sống ở ấp Thống Nhất, xã Hòa Mỹ (Phụng Hiệp, Hậu Giang).

Sau 20 năm chung sống với nhau, vợ chồng Grét, Út đã có với nhau 4 người con. Bây giờ các con trưởng thành, nhà cửa ổn định, Grét dành dụm được ít tiền, tìm về làng Kte để thăm lại người thân.

Bà con làng Kte và người nhà bây giờ đã nhận ra khuôn mặt Grét một thời giống như trái bắp (ngô) của làng, mái tóc quăn queo như rễ tre, các ngón chân chạc ra như cây rừng giống y như cha Grét đúc ra. Họ lần lượt ôm lấy nhau trông thật thắm thiết và không cầm được nước mắt.

Nhiều ngày qua, bà con Jrai ở làng Kte và các thôn làng lân cận cũng tấp nập đến thăm, chia vui và thay nhau… sờ vào da thịt Grét xem có phải thật là anh du kích của làng ngày xưa không. Cả gia đình, dòng họ trong làng phấn khởi mổ bò, heo, gà… cúng các thần linh, ông bà, rồi "hạ" bằng Tổ quốc ghi công liệt sĩ Rơ Châm Grét xuống.

Tiếp đó, dân làng phá bỏ ngôi mộ tượng trưng, do dân làng đào đắp từ khi Grét mất tích, rồi vui vẻ vít cần, nhảy múa mừng Grét trở về.