Cảnh báo từ một làng nghề

Chủ nhật, 06/07/2008

Kết quả xét nghiệm gần đây của khoa Hóa học, Đại học Khoa học Tự nhiên cho thấy, các mẫu nước ngầm của Vạn Phúc (TP Hà Đông, tỉnh Hà Tây bị nhiễm nhiều thành phần hoá chất độc hại như N2CO3, CH3COOH, H2S, Na2S mà căn nguyên chủ yếu do chất thải hóa chất lâu đời của làng nghề.

Môi trường bị ô nhiễm nặng nề

Chỉ những tấm lụa màu sắc sặc sỡ treo khắp quầy hàng, chủ một cửa hàng lụa ở Vạn Phúc nhiệt tình giới thiệu những gam màu đặc sắc, phải pha khéo mới thành. Khi được hỏi, nhuộm bằng hóa chất có sợ độc hại không, chị vô tư: “Độc hại thì chắc có, nhưng cũng không đến nỗi quá nghiêm trọng. Các cụ già thì cũng hay bị bệnh viêm phổi, còn đa phần cuộc sống người nhuộm lụa không bị ảnh hưởng gì”.

Chị cho biết, lụa sau khi dệt xong (gọi là hàng mộc), phải qua công đoạn nấu tẩy để loại bỏ lượng chất keo (petin - chiếm đến 25% khối lượng lụa) nhằm tạo sự mềm mại. Nguyên liệu nấu tẩy bao gồm các chất như xà phòng, H2O2… Sau đó là công đoạn nhuộm hóa chất để tạo màu sắc cho lụa. Trên địa bàn Vạn Phúc hiện có trên 20 cơ sở chuyên tẩy nhuộm lụa, đa số đều làm thủ công.

Theo những người dân ở đây thì tất cả các hộ làm nghề dệt, tẩy, nhuộm lụa đều thải trực tiếp nước thải ra mương thoát nước của làng và chảy vào sông Nhuệ. Cộng với lượng nước thải của các doanh nghiệp trên địa bàn nên con mương và dòng sông Nhuệ đoạn chảy qua đây luôn trong tình trạng ô nhiễm, bốc mùi hôi thối.

Một người dân sống cạnh con mương than thở: “Càng ngày, con mương càng đục và nặng mùi hơn. Chưa kể đến hậu quả lâu dài khi loại nước này ngấm vào những mạch nước ngầm dùng để sinh hoạt của người dân thì hậu quả nhãn tiền của thứ mùi xú uế này cũng đủ gây bệnh rồi”.

Và những nguy cơ rình rập

Hiện Vạn Phúc có trên 500 hộ gia đình tham gia sản xuất lụa, thu hút hàng nghìn lao động, hàng năm đem lại hàng chục tỷ đồng thu nhập.

Lụa Vạn Phúc được người tiêu dùng trong nước và du khách quốc tế rất yêu thích nên sản lượng ngày càng tăng. Tuy nhiên, do việc sản xuất còn manh mún, gắn trực tiếp với từng hộ gia đình nên khâu nước thải hiện chưa có biện pháp gì xử lý. Mỗi ngày, các cơ sở sản xuất của Vạn Phúc cho ra đời khoảng 400 kg lụa.

Mỗi kg lụa thành phẩm phải mất khoảng 30 lít nước tẩy rửa và khoảng 30 gam hóa chất nhuộm. Trung bình một hộ làm nghề dệt lụa thải ra môi trường 2,83 m3 nước/ ngày, bao gồm nước thải dịch chuội, nước thải nhuộm, nước thải giặt…

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Hữu Chỉnh - Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Vạn Phúc thì lượng hóa chất này là không đáng kể: “Hóa chất sản xuất lụa chỉ chiếm 1-3% khối lượng lụa, trong đó, khoảng 70-80% đã bám vào lụa và chỉ thải ra ngoài khoảng 20-30%”. Với sản lượng lụa lên đến hàng trăm nghìn kg một năm, triền miên năm này qua năm khác thì liệu đây có phải là con số nhỏ?

Anh Hiếu, một người dân địa phương ở đây cho biết, nhiều người dân trong làng đã bị mắc các bệnh về hô hấp như viêm mũi, viêm xoang, người già thì mắc bệnh viêm phổi. Đặc biệt, nhiều gia đình cũng tỏ ra vô cùng lo lắng bởi gần đây, số ca tử vong do bệnh ung thư của địa phương tăng đột biến.

Theo số liệu thống kê của trạm y tế phường Vạn Phúc thì đây là địa phương có tỷ lệ mắc bệnh ung thư cao nhất vùng. Chỉ trong năm 2007, Vạn Phúc có tới gần chục ca tử vong do ung thư, trong độ tuổi lao động chiếm tới 60% tổng số ca tử vong.

“Nhiều hộ gia đình đã quyết định bỏ nghề làm lụa vì có người bị ung thư chết. Có những gia đình chỉ trong một thời gian ngắn mà có tới 2 người cùng chết vì ung thư. Chưa có nghiên cứu nào kết luận nguyên nhân căn bệnh này ở Vạn Phúc, nhưng chúng tôi rất lo lắng vì không thể loại trừ nguyên nhân do hóa chất tẩy nhuộm lụa” - anh Hiếu nói.

Còn theo ông Nguyễn Hữu Chỉnh thì: “Cơ chế thị trường thì không thể bảo người dân nhuộm lụa bằng lá cây, củ nâu, củ mài được. Vấn đề là phải quy hoạch được cho bà con khu sản xuất tập trung, có hệ thống xử lý nước thải, đảm bảo vệ sinh môi trường”.

Dự án Quy hoạch điểm tiểu thủ công nghiệp làng nghề Vạn Phúc đã được đề xuất từ năm 2004, đến nay, dù đã bàn đi tính lại nhiều lần song mới chỉ dừng ở khâu “mặt bằng”. Người dân ở đây thì vẫn phải ngày đêm sống chung với ô nhiễm và những nguy cơ bệnh tật tiềm ẩn.

Việc phát triển làng nghề theo hướng thương mại là hợp lý để bắt kịp xu hướng của thị trường. Tuy nhiên, chính quyền các cấp cũng cần quan tâm thiết thực hơn nữa đến việc quy hoạch làng nghề, tránh tình trạng để dân mạnh ai nấy làm và kèm với nó là nhiều hậu quả đáng tiếc khác xảy ra.