Hình ảnh Enterovisus dưới kính hiển vi

EV71 là gì?

Theo PGS.TS Nguyễn Trần Hiển, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Enterovirus chủng EV71 là một trong những loại virus đường ruột đã xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới từ cách đây vài thập kỷ. EV71 đã lưu hành tại Việt Nam và gây bệnh TCM ở trẻ em, tập trung chủ yếu ở các tỉnh, thành phố phía Nam.

Virus xâm nhập vào cơ thể trẻ sẽ gây các triệu chứng sốt cao từ 1-3 ngày, sau đó xuất hiện nốt ban đỏ ở lòng bàn tay, bàn chân, miệng và tiến triển tùy theo thể bệnh.

Ở nước ta, bệnh nhi mắc bệnh TCM chủ yếu do nhiễm hai loại virus Cocsackie và EV71. Với trường hợp nhiễm virus Cocsackie, bệnh sẽ tự khỏi trong vòng 7-10 ngày, có thể không cần điều trị và hầu như không có biến chứng. Nhưng với trường hợp nhiễm EV71, trẻ có thể phát bệnh ở các thể sốt đơn thuần, thể sốt phát ban, thể viêm màng não hoặc viêm não.

Theo nghiên cứu của Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, 20% số ca bệnh TCM ở nước ta có nguyên nhân từ EV71. Hai thể bệnh TCM nguy hiểm nhất do EV71 là viêm màng não và viêm não. Trẻ mắc sẽ có nguy cơ tử vong nhanh hoặc có thể bị các di chứng nặng nề về thần kinh. Điều đáng lo ngại là thể viêm màng não và viêm não lại không có triệu chứng lâm sàng khác biệt với các thể khác để ngăn chặn nguy cơ tử vong.

Theo Cục trưởng Cục Y tế dự phòng và môi trường, Bộ Y tế - TS Nguyễn Huy Nga, nước ta đã từng có 10 trường hợp tử vong do bệnh TCM. Những năm trước, các trường hợp mắc bệnh TCM thường xuất hiện nhiều vào khoảng tháng 6, tháng 7 và chỉ rải rác ở các tỉnh, thành phố. Năm nay, dịch xuất hiện khá sớm từ tháng 4, tháng 5 và ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam, nhưng chưa bùng phát thành dịch như ở Trung Quốc.

Người lớn cũng có thể nhiễm EV71, nhưng thường không có triệu chứng lâm sàng, trẻ em - đặc biệt trẻ em dưới 6 tuổi là đối tượng dễ nhiễm virus và phát bệnh do sức đề kháng kém hơn. Bệnh thường lây lan do trẻ tiếp xúc với đồ chơi, sàn nhà, ăn uống thức ăn không đảm bảo vệ sinh ở trường học, khu dân cư có virus.

Do virus lây qua đường tiêu hoá, trẻ ăn uống thực phẩm không rõ nguồn gốc cũng được xem là nguy cơ nhiễm bệnh. Dịch TCM tuy chưa nguy hiểm đến mức cần kiểm dịch quốc tế, nhưng lại là dịch xuất hiện khá thường xuyên ở nhiều nước trên toàn thế giới.

Những năm gần đây, nhiều đợt dịch TCM có bệnh nhân tử vong đã được ghi nhận ở Malaysia, Đài Loan, Singapore, Brunei…

Có thể chăm sóc tại nhà, tránh để lây lan ra cộng đồng

Chỉ sau 3 - 4 giờ, bệnh nhi mắc TCM do EV71 thể nguy hiểm có thể bị biến chứng nặng. Tuy nhiên, theo ghi nhận từ các ca trẻ mắc TCM, tình trạng phụ huynh thiếu hiểu biết, đưa trẻ nhập viện muộn là khá phổ biến.

Trong khi đó, theo PGS.TS Nguyễn Trần Hiển, TCM là một trong nhiều loại bệnh do virus gây ra và đến nay vẫn chưa có thuốc đặc hiệu và vaccin phòng bệnh. Biện pháp điều trị chủ yếu chỉ nhằm giảm triệu chứng để hạ sốt, giảm đau do các vết loét và điều trị biến chứng nếu có. Do đó, cha mẹ hiểu biết và chăm sóc tốt sẽ góp phần đáng kể làm giảm nguy cơ biến chứng cho trẻ.

Ngoài các trường hợp bệnh nặng nhất thiết phải điều trị ở bệnh viện, trẻ mắc bệnh thể nhẹ có thể chỉ cần chăm sóc tại nhà, nhưng trẻ cũng có nguy cơ bị nhiễm trùng da, để lại di chứng sẹo gây mất thẩm mỹ. Cha mẹ cần lưu ý vệ sinh da sạch sẽ cho trẻ bằng nước ấm, dùng khăn mềm lau rửa nhẹ nhàng, tránh làm vỡ các nốt bóng nước hoặc gây trầy xước da, cắt móng tay để trẻ không gãi ngứa làm tổn thương da, thay quần áo và nhớ súc miệng hàng ngày cho trẻ.

Để giảm nguy cơ nhiễm trùng da cần phải vệ sinh thân thể cho trẻ, không nghe theo các quan niệm dân gian là đắp lá, không lau rửa cho trẻ.

Đặc biệt, không nên nghe theo những lời khuyên thiếu cơ sở khoa học như để trẻ ở trong phòng kín, ngột ngạt, kiêng gió, ánh sáng, tự chọc vỡ các nốt bóng nước, hay đắp lá cây cho trẻ… vì sẽ dễ gây nhiễm trùng da. Khi da trẻ đang bị tổn thương, các loại vi khuẩn ngoài môi trường sẽ rất dễ xâm nhập vào cơ thể, gây thêm những triệu chứng phức tạp hơn.

Bệnh TCM gây triệu chứng ngoài da, nhưng lại do virus lây qua đường ruột gây ra, nên phụ huynh nên lưu ý cho trẻ ăn uống đủ chất, hợp vệ sinh, thức ăn mềm, dễ tiêu và uống nhiều nước. Người chăm sóc trẻ mắc bệnh cần rửa tay thường xuyên.

Các vật dụng, đồ chơi có thể nhiễm virus từ trẻ cũng nên rửa sạch bằng xà phòng và khử trùng bằng Cloramin B 5% nếu có. Nếu trẻ có những dấu hiệu bệnh nặng như sốt cao, rối loạn tri giác, co giật, bóng nước có mủ, máu… thì phải đưa ngay trẻ đến cơ sở y tế.

Một điều rất quan trọng để TCM không lây lan thành dịch là phụ huynh không nên chỉ chú ý phòng và điều trị bệnh cho con mình, EV71 có tốc độ lây lan rất nhanh, do đó, nếu gia đình nào đã có trẻ bị bệnh TCM thì nên giữ trẻ ở nhà để tránh lây lan ra xung quanh.