Chất thải y tế: Nguồn nguyên liệu hữu ích?

Thứ ba, 07/10/2008

Tiến sĩ Nguyễn Việt Hùng đang hướng dẫn cách rửa tay đúng cách

Khi một chương trình xử lý tái chế chất thải y tế được thực thi, chúng ta vừa không mất kinh phí cho thiêu đốt (thời giá hiện tại là 8.000 đồng/1 kg), vừa có thể sử dụng một số chất thải để làm ra các sản phẩm hữu ích cho xã hội.

Liệu chất thải y tế có thể trở thành nguồn nguyên liệu tái chế hữu ích? Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với TS.BS Nguyễn Việt Hùng - Trưởng khoa chống nhiễm khuẩn của Bệnh viện Bạch Mai về vấn đề trên.

Người dân rất lo ngại về việc hàng tấn chất thải y tế được bán ra ngoài để tái chế. Ông nghĩ gì về điều này?

- Đúng là có hiện tượng bán chất thải y tế ra ngoài để tái chế ở một số bệnh viện được Cảnh sát môi trường kiểm tra. Tôi chia sẻ và thông cảm về nỗi bức xúc, lo ngại của mọi người về hiện tượng trên.

Tuy nhiên, phần lớn các chất thải được bán ra thuộc nhóm không nguy hại, chẳng hạn như bao bì cát tông, giấy báo, vỏ chai đựng huyết thanh, phần dây truyền dịch không dính máu, dịch cơ thể hoặc các hóa chất gây độc... Những chất thải này được xét vào nhóm chất thải sinh hoạt. Mặc dù vậy, đã là chất thải thì đều có khả năng tác động xấu tới môi trường và sức khỏe con người. Chất thải phát sinh trong mỗi gia đình cũng vậy.

Vậy tác động của chất thải y tế nguy hại tới sức khỏe con người như thế nào? Các sản phẩm từ nhựa tái chế có an toàn với người sử dụng?

- Các chất thải tác động tới môi trường và sức khỏe con người ở hai khía cạnh: gây nhiễm độc hoặc làm lây truyền các bệnh nhiễm trùng cho người tiếp xúc trực tiếp với chất thải. Đối tượng có nguy cơ bị hại cao nhất trong nhóm này là những người phân loại, thu gom và xử lý chất thải....

Chất thải y tế nguy hại, nhất là các chất thải hóa học nếu không được xử lý tiêu hủy có thể gây ô nhiễm môi trường khi ra ngoài bệnh viện. Quản lý chất thải y tế nguy hại không tốt, không qua xử lý an toàn và làm biến dạng còn có thể dẫn đến nguy cơ cho những người tái sử dụng chúng (chẳng hạn như găng y tế, bơm kim tiêm...).

Theo nguyên tắc dụng cụ phẫu thuật được coi là tiệt khuẩn khi hấp ướt ở nhiệt độ 121 độ C trong giới hạn 30 phút. Như vậy, về lý thuyết nấu ép nhựa ở nhiệt độ 160 - 170 độc C, mọi vi sinh vật đều không thể tồn tại... Tuy nhiên, nếu không phân loại tốt thì nhiệt độ 300 độ C chất thải y tế vẫn có thể nguy hại và không phân hủy được các chất độc hại. Còn ở 1.000 độ C, mọi vi sinh vật và hóa chất độc hại đều bị tiêu hủy hoàn toàn. Nhưng như thế nhiều nguyên liệu khả dĩ có thể tái chế lại cũng theo đó mà mất hết.

Bệnh viện đã bán hàng chục tấn rác thải y tế cho tư thương để sản xuất đồ gia dụng... Thậm chí bệnh viện còn mua cả máy về dập làm biến bạng các chất thải y tế. Ông giải thích gì về vấn đề này?

- Ở đây tôi muốn nhân mạnh một điều là mọi hoạt động tái sử dụng tái chế từ chất thải y tế phải nằm trong sự quản lý của mỗi cơ sở y tế và các cơ quan chức năng liên quan.

Quy trình khử nhiễm để tái chế cũng cần bao gồm cả việc kiểm soát sử dụng sau tái chế. Một số dụng cụ y tế không được phép sử dụng lại như dây truyền dịch, bơm kim tiêm cần được làm biến dạng (cắt nghiền) trước khi chuyển ra khỏi bệnh viện.

Quy trình khử nhiễm để tái chế được thực hiện ngay tại bệnh viện nhằm hạn chế chuyền chất thải ô nhiễm ra môi trường bên ngoài.

Xuất phát từ nguyên tắc trên. Chúng tôi đã xây dựng quy trình xử lý khử nhiễm chất thải bệnh viện và đề xuất triển khai thí điểm việc xử lý để bán tái chế một số loại chất thải không nhiễm hóa chất độc hại và chất phóng xạ. Các chất thải được khử nhiễm bằng hóa chất tiệt trùng theo công nghệ của Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam và được quản lý chặt từ khi đưa vào xử lý đến khi đưa ra khỏi bệnh viện.

Ngoài ra để chất thải xử lý được sử dụng đúng mục đích tái chế các sản phẩm được phép, các vật liệu đã được khử nhiễm còn phải được làm biến dạng bằng cắt nghiền. Sau đó, các loại chất thải này được bán cho đơn vị có giấy phép thu gom phế liệu tái chế. Điều này được ghi nhận trong biên bản kiểm tra của Cảnh sát môi trường về việc (Bán chất thải do bệnh viện tự xử lý tiệt trùng).

Nói như vậy thì chất thải y tế có thể trở thành một nguồn nguyên liệu hữu ích?

- Đúng, nhưng chưa chính xác hoàn toàn, bởi lẽ gần đây - Vụ Điều trị (Bộ Y tế) có công văn đề nghị Bệnh viện Bạch Mai hoàn chỉnh quy trình xử lý và lập danh mục các chất thải y tế được phép xử lý tái chế để Vụ xem xét trình Bộ trưởng ban hành.

Khi chúng ta quản lý tốt việc xử lý để tái sử dụng hoặc tái chế chất thải y tế, chúng không còn bị ô nhiễm bởi các tác nhân gây hại thì chất thải y tế sẽ trở thành một nguồn nguyên liệu hữu ích.

Một khi chương trình giảm thiểu và xử lý tái chế chất thải y tế được thực thi, chúng ta vừa không phải dành một khoản kinh phí lớn cho thiêu đốt (8.000 đồng/1kg), lại vừa có thể sử dụng một số chất thải để làm ra các sản phẩn hữu ích cho xã hội.

Chúng ta hãy làm một bài tính nhỏ. Một bệnh viện 500 giường bệnh, một tháng thải ra khoảng 1000kg các chai thủy tinh, bao bì chứa các dịch truyền vô khuẩn. Nếu để nhà sản xuất xử lý và sử dụng lại lượng chai này bệnh viện có thể tiết kiệm được 3 triệu đồng vì không phải bỏ tiền ra mua một tấn chai mới. Trong khi giá bán chai thủy tinh đã sử dụng là 200.000 đồng/ tấn. Hơn thế nữa bệnh viện không phải chi 8 triệu đồng để thuê đốt. Như vậy, tái sử dụng lại một tấn chai thủy tinh là chất thải không nguy hại có thể tiết kiệm được 10 triệu đồng.

Trước mắt, để việc quản lý chất thải y tế tốt hơn, nhân viên y tế và cả người dân cần phải làm gì?

- Trong bệnh viện, bệnh nhân và người nhà bệnh nhân là đối tượng chính làm phát sinh chất thải y tế. Quy chế quản lý chất thải y tế quy định rất nghiêm ngặt về phân loại chất thải, theo đó chất thải sinh hoạt có lẫn chất thải y tế nguy hại thì phải xử lý chất thải nguy hại. Thực tế nhận thức tuân thủ về phân loại chất thải của các đối tượng này còn có đã làm tăng quá mức chất thải nguy hại.

Điều đầu tiên chúng ta cần làm là tăng cường truyền thông, nâng cao kiến thức và trách nhiệm của người dân về công tác này, đặc biệt là tác động của một số chất thải y tế nguy hại. Các bệnh viện cần ban hành quy định, quy trình cụ thể về quản lý chất thải vào đúng thùng thu gom chất thải theo quy định.

Bên cạnh đó, bệnh viện nào cũng dành tới 5% tổng ngân sách cho việc tiêu hủy chất thải, mà các chính sách viện phí lại chưa tính đến việc chi phí xử lý chất thải. Người dân khi vào bệnh viện làm phát sinh chất thải cần có trách nhiện chi trả xử lý chất thải. Tôi nghĩ biện pháp cần thiết là nâng cao trách nhiệm của mọi người trong việc quản lý chất thải ở các cơ sở y tế.

Xin cảm ơn ông!