Vải nhuộm phẩm màu gây ung thư

Thứ năm, 15/05/2008

Những đống vải đã nhuộm chờ xuất xưởng

Chỉ cần 100g phẩm màu hòa với hóa chất Javel có thể nhuộm cả trăm bộ đồng phục cho công nhân, học sinh và quần áo bệnh nhân... Những người mặc thường xuyên quần áo nhuộm từ phẩm màu này sau một thời gian có thể bị ung thư.

Hãi hùng từ "nhuộm chín" đến "nhuộm hoàn nguyên" 

Bám theo chiếc ô tô mang biển kiểm soát: 30H 5971 vừa "thả" hàng nhuộm trở về, chúng tôi rẽ sang con đường nhỏ vào cánh đồng xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Trước mắt chúng tôi là một dãy nhà cấp 4 được bao bọc bằng hàng gai thép khá kiên cố. Đó là cơ sở nhuộm, hấp vải Hà-Dương ở xã Ninh Hiệp, diện tích xưởng ước chừng 600m2. Trong phòng nhuộm, nước Javel, keo, sơn, phẩm màu không nhãn mác vứt la liệt. Nền nhà nhơm nhớp, mùi hăng hắc bốc lên khiến tôi choáng váng.

Trong xưởng 15 công nhân hùng hục khuân vác từ máy giặt cho vào lò hấp nhuộm. Bên gian khác, một tốp đang vội vã gấp vải đã nhuộm để chuyển đi. Bên chiếc máy nhuộm hoen rỉ, tay thợ kỹ thuật chốc chốc lại nhấp nhổm kiểm tra.

"Nhuộm vải bằng hóa chất và thuốc nhuộm có ảnh hưởng đến sức khỏe không?" - Tôi hỏi. Nữ công nhân tên Hoa cười tít: "Tôi làm nghề này cả chục năm nay, có đơn vị nào đặt hàng phải giả lại đâu. Cũng chưa bao giờ nghe thấy vải nhuộm có độc". "Thế muốn cho đồng phục thơm làm thế nào?" - Tôi gặng hỏi thêm. "Dễ ợt. Mỗi lô hàng khi nhuộm xong, đều được xịt thêm một lượng nước hoa có mà thơm cả tháng" - chị Hoa thành thật.

Quy trình nhuộm vải ở đây hết sức đơn giản. Để nhuộm 100kg quần áo công nhân cần 100g phẩm màu. Sau khi giặt xong, quần áo được cho vào một đầu máy hấp, có phẩm màu, hóa chất Javel, chất tẩy rửa.

Trước đây, nhiều người vẫn "nhuộm chín", tức là cho thuốc nhuộm cùng với nước rồi đun sôi (có thể kèm theo muối - PV) cho vải, áo quần vào nhuộm sau đó ngâm vào nước lã giặt lại cho đến khi nước giặt hết màu thì mới đem phơi. Còn hiện nay, với phương pháp "hoàn nguyên" chỉ cần cho vải và phẩm màu ngâm trực tiếp vào nước ấm. Sau khi sản phẩm "ăn màu" thì đem phơi nắng.

"Ưu điểm của công đoạn nhuộm "hoàn nguyên" là việc chuyển hóa màu của sản phẩm không diễn ra trong quá trình nhuộm, mà là quá trình phơi. Khi phơi, các hóa chất bị biến đổi theo nhiệt độ, thời tiết mà không hề ảnh hưởng đến gam màu và sức khỏe người tiêu dùng" - Một nam công nhân giấu tên giải thích.

Ông Lê Duy Khương, phó chủ tịch UBND xã Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm, Hà Nội cho biết: Các cơ sở nhuộm này đều không đăng ký giấy phép kinh doanh. Có đoàn kiểm tra đến thì họ chỉ khai báo là xưởng giặt, hấp là quần áo.

Thuốc nhuộm không nhãn mác bán tràn lan 

Những hóa chất, thuốc nhuộm tại cơ sở Hà-Dương được bày bán la liệt tại phố Ngõ Gạch, phường Hàng Buồm (Hà Nội), nơi được mệnh danh là trung tâm phẩm màu của thủ đô. Theo ông Sơn, chủ cửa hàng Sơn Long số 13, phố Ngõ Gạch, nhà ông có bán hàng chục loại phẩm màu. Tất cả đều được nhập từ Trung Quốc. Giá của từng loại cũng khác nhau như: Màu đỏ có giá 60.000đ/kg. Màu xanh rẻ hơn một chút 50.000đ/kg.

Tuy nhiên, theo quan sát, tất cả các loại phẩm màu ở cửa hàng nhà ông Sơn đều không rõ nguồn gốc, không nhãn mác và ghi hạn sử dụng. Khách mua về dùng tự định liều lượng theo kiểu... ước chừng.

Tại phố Thợ Nhuộm, phóng viên cũng phát hiện thấy trên từng bộ quần áo, các loại khăn mặt, khăn lạnh... ngoài thông tin "100% cotton" thì không có thông tin nào về hóa chất tẩy, chất nhuộm. Cũng theo ghi nhận của phóng viên trên thị trường, từ thành phố đến nông thôn hiện đang tràn ngập các sản phẩm "nội y" giá từ 5.000 - 50.000đ

PGS Hoàng Thị Hồng Lĩnh (Khoa công nghệ dệt, may - Trường Đại học Bách khoa, Hà Nội):
Phẩm màu cần được xét nghiệm 

Phần lớn các phẩm màu, hóa chất được nhập từ Trung Quốc vào nước ta theo đường tiểu ngạch và đã hết hạn sử dụng. Chất Azô không ảnh hưởng ngay mà nó từ từ ngấm theo da đi vào cơ thể. Nếu sử dụng sau một thời gian có thể bị ung thư. Vì thế, phải xác định xem các loại phẩm màu có chứ Azô hay không.

Ở các nước phương tây, từ lâu trong công nghiệp dệt may họ đã nghiêm cấm sử dụng 24 loại Azô độc. Ngoài ra còn rất nhiều tạp chất khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Vì thế phẩm màu cần được xét nghiệm để khuyến cáo cho người dân.

GS. Châu Văn Minh, viện trưởng Viện Hóa học:
Có thể gây phản ứng phụ cho da

Nhuộm vải bằng phương pháp "hoàn nguyên" đa vòng, không hòa tan trong nước, phân tử chứa một số nhóm xeton (C=O), bị khử bằng natri hiđrosunfit (Na2S2O4). Trong dung dịch kiềm chuyển thành muối tan (C-ONa, lâycô bazơ), dạng này có ái lực lớn với xơ sợi, bắt mạnh vào xơ, mặt khác, có khả năng thủy phân về dạng enol và oxit hóa về dạng không tan ban đầu.

Phương pháp nhuộm "hoàn nguyên" không tan trong có đủ gam màu, màu tươi nhưng khó nhuộm, khó đều màu và sâu màu. Sau khi mang phơi thuốc nhuộm được chuyển về dạng không tan (hiện màu) trong môi trường axit. Kết thúc quá trình nhuộm hoàn nguyên vải đều phải qua khâu nấu bằng dung dịch xà phòng và natri cacbonat để cho màu tươi hơn, nhưng không tác được hàm lượng Azô có trong phẩm màu, vì thế rất dễ gây ra các phản ứng phụ cho da.