Trên chuyến tàu duy nhất ra quần đảo Hải Tặc, rồi tình cờ gặp ông Nguyên Văn Nam, một người có thể được xem là cố cựu trên đảo Hòn Đốc, hòn lớn nhất trong số 5 đảo có dân sinh sống thuộc xã đão Tiên Hải (thị xã Hà Tiên, Kiên Giang). Trước đây ông Nam có ghe đánh cá trong vùng vịnh Tây Nam. Trong một lần bị tàu lạ bắt giữ cùng thuỷ thủ đoàn, ông đã trốn thoát trở về và bỏ luôn nghề hạ bạc. Giờ gia đình ông sinh sống nhờ vào huê lơi của 3 ha đất trồng mít, trồng xoài trên vách đảo. Ông Nam nói, trên đảo bây giờ dân cố cựu không có bao nhiêu phấn lớn người từ đất liền mới di cư ra, đông đến trên đảo bây giờ ra có xóm, có chợ.

Ông Phạm Thanh Quang, Chủ tịch HĐND xã Sơn Hải lật lại những con số của những năm về trước, lúc ông còn làm lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã ngần ấy năm, trên quần đảo này từ trên dưới 100 nóc gia này đã tăng gấp bốn lần. Dân trên đảo bây giờ đều đã có người canh tác, sinh sống. Người ta đến với quần đảo Hải Tặc, mới nghe qua cái tên cũng thấy rùng rợn hay không phải để tìm kho báu mấy trăm năm của cướp biển như thuê dệt. Chỉ đơn giản vì trong vùng vịnh cực tây có nhiều đảo rộng, ngư trường giàu tôm cá và tàu bè đi về tấp nập. Thương lái và dân thất nghiệp đã đổ về đây để tìm cơ hội làm ăn. Đến mùa ghẹ, mùa cá, dòng người ra đảo càng đông.

“Ở đảo dễ sống hơn đất liền. Cần ăn, xách tay lưới, cần câu ra bãi chút là có cá” một ngư dân sống trên đảo nói người làm ra ít tiền ở đảo sẽ dễ sống hơn trên đất liền. Ông Bùi Văn Sơn đã ra đảo bốn năm. Không đất cắm nhà, gia đình năm người nhưng có đến bốn thế hệ của ông đã che túp lều nhỏ trên bãi đá ở Hòn Đốc. Hàng ngày, ông quá giang ghe lặn ra biển, chịu một phần chi phí cho chủ ghe. Đổi lại, ông và vài người khác được chủ ghe cho dùng hệ thống tiếp hơi để lặn tìm ốc, tìm sò dưới đáy biển. Cả ngày cúi mặt xuống đáy biển, ngửa lừng lên... lườn tàu, nếu may mắn thì ông Sơn có thể kiếm được năm, bảy chục ngàn. Ông Sơn cho biết, nhiều người trong đất liền ra đây cũng nghèo như ông và kiếm sống được nhờ vào những ghe câu, ghe lưới, ghe lặn... trên đảo.

Từ đảo Hòn Đốc, tìm cả buổi tối mọi thuê được chiếc xuồng của một người bán thịt từ miền Trung vào, để đi qua đảo Hòn Giang. Lúc tôi đến, thanh niên trên đảo đang bỏ một buổi đi biển để giúp một người dựng nhà mới. Trong số đó, phần lớn là đến từ đất liền mới di cư không lâu. Có người còn có đất ruộng ở trong bờ, nhưng ra đây đi biển vì con đông, làm ruộng không đủ sống. Ông Lâm Văn Thành, ngư dân trên đảo Hòn Giang cũng chung cảnh đó. Ông có mấy công ruộng nhưng chỉ làm được một vụ. Những tháng còn lại, ông thất nghiệp. Ở đất liền, một người ít học, không nghề không dễ gì tìm được viêc làm. Ông Thành đi khắp nơi, làm đủ thứ việc trước khi theo một người quen ra đảo. Ở đây, ông làm thuê cho một chiếc ghe cào nhỏ, hàng tháng kiếm tiền đủ nuôi vợ và sáu mặt con.

Ông Hoàng Văn biết, trưởng ấp đảo Hòn Giang nói cách đây không lâu, trên đảo không nhiều dân như bây giờ. Về sau người ra đảo kiếm sống được đã rủ thêm họ hàng, người quan ra theo. Trước đây, người mới đến chỉ cần thương lượng xin đất với người trên đảo, rồi thông qua xã là có thể cất nhà sinh sống.Nay người đông, giá đất trên đảo bắt đầu nóng lên, nhất là khi có tin đảo được qui hoạch thành khu du lịch và sẽ có người đầu tư lớn vào đây để khai thác vẻ đẹp và những câu chuyện huyền thoại trên đảo Hải Tặc. Người đông, đất đảo lại không thể nở ra. Thất thế, không ít người tính đến chuyện đi tìm hòn đảo khác mưu sinh.

THẮT NGẶT GIỮA KHƠI

“Trên đảo có nhiều người giàu lắm! Ở chỗ càng xa, đường làm ăn càng sáng đó chú !”- Bà Bùi Thị Diệu, một người làm nghề bán bún và cắt lể trên đảo Hòn Đốc chỉ cho tôi những người mà theo bà là “rất biết làm ăn”. Đó là chủ của chiếc tàu chở nhu yếu phẩm, là những chủ ghe, chủ bè nuôi cá trong vùng vịnh… chẳng bù với bà. Bà Diệu nói bà phải làm hai nghề để kiếm sống mà giờ vẫn chưa ổn định. Cách đây mấy năm, bà Diệu từng có gia đình nàh cửa và đất đai ở đây. Thế rồi vì lí do nào đó, bà bỏ về đất liền, tới ngày trở lại thì căn nhà đã không còn.

Trên đảo dễ kiếm sống qua ngày, nếu chấp nhận sống thiếu thốn. Không chỉ riêng quần đảo Hải Tặc, xã Sơn Hải mà nhiều hòn đảo khác trong vùng vịnh Tây Nam có chung một cảnh: trẻ em thiếu chữ, người bệnh thiếu thuốc men và mùa hạn thiếu nước sinh hoạt. Tại ấp Hòn Giang có 4 đảo có dân sinh sống: Hòn Giang, hòn Ụ, Hòn Đước, Đồi Mồi, với trên 50 nóc gia, nhưng chỉ xài chung một cái ao tù sau nhà trưởng ấp. Ông Hoàng Văn Biết dẫn tôi ra cái ao sau nàh, than: “Nước dơ thế này thì có lóng bao lâu cũng chẳng tài nào xài được”. Nhưng để có được nước cũng không hề đơn giản. Dân ở các đảo khác phải đi tàu qua lấy nước, có khi sóng đánh về tới nơi thì không còn bao nhiêu nước.

Ông Phan Thanh Quang kể: “Năm trước ngay cả cái ao tù đó cũng không có nước. Khi chính quyền xã thuê xe ra đào giếng trên đảo Hòn Đốc, sẵn đó đào luôn giếng nước cho Hòn Giang. Nhưng đào giữa chừng thì máy hư, đành bỏ ngang. Dân trên đảo vì thế không có được cái giếng chứa nước cho ra hồn. Để có được nước sạch thì dân các đảo phải mua từ đảo Hòn Đốcvới giá 70 ngàn đồng 1 khối. Thật quá khả năng với dân nghèo trên đảo”. Tại xã Tiên Hải, tuy chính quyền có xây trường học dạy đến cấp 2, nhưng trẻ em các đảo lẻ khó đến được đảo trung tâm hành chính xã để học. Đó là hai trong số nhiều thiệt hại mà cư dân trên các đảo phải chấp nhận.

Càng ngày càng có nhiều người từ đất liền ra đảo sinh cơ. Họ góp thêm một mái nàh để làm đông đúc thêm những xóm làng trên các đảo, góp thêm những thuyền viên trên đôi tàu đánh bắt ở biển khơi… Họ mang theo nhiều hi vọng về một cuộc sống tốt đẹp hơn cũng như được quan tâm nhiều hơn từ chính quyền để có điền kiện sống tốt hơn, ít ra là đừng quá thiều thốn so với đất liền.