Trong những vụ án dân sự mà tôi xét xử thì tranh chấp quyền sử dụng đất, quyền thừa kế chiếm 30%. Thời buổi tấc đất tấc vàng,nhiều lúc đất thành kim cương,tình người thành sỏi. Chỉ vì ngôi nhà mặt tiền mà cha mẹ con cái không nhìn mặt nhau. Thậm chí vì vài mét đất chị vác đơn kiện,xem em ruột như kẻ thù. Người nào cũng cố đưa ra những lập luận,bằng chứng thuyết phục hội đồng xét xử chúng tôi rằng số tải sản đó là của mình. Tuy nhiên theo kinh nghiệm xét xử, tôi biết có không ít truờng hợp tận trong sâu thẳm trái tim họ không muốn cạn tàu ráo máng với nhau như vậy. Có những lý do khiến người ta tranh chấp rồi cự cãi, ai cũng cho rằng tại người kia không nghĩ tình trước, và mọt khi đã nóng lên thì hai bên quyết liệt tới cùng. Nhưng nếu người xử cố tìm ra điểm mấu chốt giải quyết vấn đề sao cho hợp tình hợp lý,vẫn đảm bảo đúng luật thì có thể giúp hai bên hòa lại với nhau.

Lần đó, hai anh em ruột tranh chấp quyền thừa kế. Cha mất đột ngột không để lại di chúc. Theo luật, 3ha đất sẽ chia đều cả hai.Nhưng người em đòi chia 2ha với lý do 1úc còn sống cha thường nói sẽ cho mình nhiều hơn. Người anh không chịu, bởi nếu ý cha muốn như thế thì đã viết di chúc chứ đâu chỉ nói suông. Tôi đọc hồ sơ thật kỹ, tìm hiểu xem vì sao cả hai khăng khăng giữ ý kiến của riêng mình.Và những gì diễn biến tại tòa giúp tôi hiểu ra sự việc. Người em làm ăn thất bại cần một số tiền nếu không sẽ có nguy cơ phá sản. Còn người anh kinh tế rất khá nhưng do vợ không đồng ý nên thà mất tình nghĩa với em chứ không dám làm mếch lòng vợ.

Tôi phân tích cho người em:''Đúng ra anh nên biết anh mình có cái khổ tâm riêng. Mặc dù đất là do cha mẹ ruột để lại nhưng anh mình cũng còn vợ, con. Anh phải qua nói với chị dâu vài lời chứ không phải vịn vào hoàn cảnh khó khăn rồi đòi nhiều hơn. Anh nói lúc cha còn sống,có nói miệng thì tòa cũng cho anh biết luôn theo điều 651 Bộ luật dân sự, đó không phải là di chúc miệng,bởi cha anh nói lúc hoàn toàn tỉnh táo, không bị cái chết, bệnh tật đe dọa, nghĩa là có thể lập di chúc bằng văn bản.Thôi thì anh nên nhận phần nhỉnh hơn 3 công là được rồi. Nếu đòi thêm 5 công khiến anh mình khó xử”. Rồi tôi quay sang người anh:''Em của anh lâm cảnh khó khăn nên mới buộc lòng làm vậy, chứ lý nào vì 5 công đất mà đoạn tuyệt tình. Không phải vô lý mà ông bà ta nói máu chảy ruột mềm, anh em như thể tay chân... Thêm số đất đó, tài sản anh nhỉnh hơn đôi chút, nhưng tình nghĩa anh em mất sạch. Rồi anh có yên lòng không khi em của anh lâm cảnh khốn đốn. Liệu vong linh cha mẹ có vui không khi khối tài sản cả đời vất vả tạo ra giờ lại là nguyên nhân khiến con cái bất hòa. Để tránh tình trạng trên, tòa nghĩ anh nên nhận 12 công, người em nhận 18 công. Anh nhận ít hơn mấy công đất nhưng tình nghĩa anh em vẫn tròn đầy. Đây chỉ là gợi ý của tòa,anh có thể tự nguyện làm theo hoặc không chứ tòa không bắt buộc anh phải làm theo''... Và thật may mắn, cả hai bằng lòng với những gì tôi nói, chắc trong thâm tâm họ cũng muốn có một cách phân giải như thế. Nhìn cảnh anh em thỏa thuận trở lại, long tôi bỗng trào lên niềm hạnh phúc khó tả,chốn công đường không phải chỉ là nơi kiện tụng mà còn là nơi có thể xóa sự bất hòa để tình nghĩa ruột rà mãi ấm nồng.

Chuyện láng giềng vì vô vàn nguyên nhân mà có mặt tại tòa cũng chiếm tỉ lệ khá lớn trong lịch xét xử của tôi. Có nhiều vụ kiện tụng tưởng như đùa.Nhà chị S. mất con vịt mái đẻ rất sai. Chị đi kiếm,thấy vợ chồng chị K. đang ăn cơm với thịt vịt. Nghĩ là con vịt đó của mình, chị liền bắt đền, vợ chồng chị K. tức khí cự lại, gây gổ, thế là hai vợ chồng chị K. đánh chị S. bị thương.Tôi để cho họ nói suy nghĩ của mình rồi mới dùng luật phân tích cho họ biết cái trúng, cái trật.Chị S. quấy truớc khi không có bằng cớ lại đổ thừa xóm giềng. Còn vợ chồng chị K. lại đánh người,may mà vết thương dưới 11% chứ nếu trên phải ra tòa hình sự. Sau đó tôi nói rõ thiệt hơn, được mất:”Ông bà ta có câu xóm giềng tắt lửa tối đèn có nhau. Nếu nhà này có chuyện như bệnh hoạn thì lúc đó không ai khác, chính những người láng giềng sát cạnh chạy qua giúp.Hai gia đình vốn từng thân nhau,nay chỉ vì con vịt mà cắt đi tình cảm tốt đẹp đó quả thật không đáng.Thôi thì tại tòa hai bên nên bắt tay hòa thuận với nhau''.

Dân gian có câu ''Thương người thương cả đường đi, ghét người ghét cả tông chi họ hàng''. Đối với những vụ kiện loại này phải xử thật khéo, thật kỹ, nếu không thì dù xử xong, mâu thuẫn vẫn còn tiềm tàng, như đống củi khô chỉ cần mồi lửa, dễ biến thành vụ án hình sự. Nhất là chuyện tranh chấp ranh đất, lối đi. Có hai nhà sát nhau,tranh ranh đất,cự cãi,ẩu đả,may mà không ai bị thương tích.Trước tòa,nhìn gương mặt người nào cũng đỏ gay,tôi biết họ rất kích động.Sau khi nghe họ trình bày,tôi dùng luật chỉ ra cái đúng,cái sai rồi phân tích cho họ biết nếu cứ lo gay gổ kiện tụng thì còn đâu thời gian,tinh thần làm ăn.Đó là chưa nói khi ẩu đả có thể đưa đến hậu quả người bị thong tích,người vào tù. Chỉ có cách dùng tình người giải quyết mới đem đến kết quả tốt đẹp. Những vụ án dân sự dạng này tôi chuẩn bị kỹ lưỡng,phân tích, thuyết phục thật lâu và tôi thấy mình được đền đáp xứng đáng khi hai bên nguyên đơn và bị đơn vui vẻ bắt tay làm hòa,lúc đó tôi cảm giác lâng lâng như mình đang thắng kiện.

Đa số những vụ án dân sự đều xư theo hướng hòa giải. Tuy nhiên có những vụ cần phải xử rạch ròi,dứt khoát. Chẳng hạn như chuyện đứa con 17 tuổi do thua bida ăn cắp xe của cha đem bán với giá rẻ mạt. Người mua bắt phải làm giấy tờ bán xe. Chiếc xe là phương tiện để người cha hành nghề xe ôm.Cha mẹ đến xin chuộc, người mua nhất định không chịu, nên người cha đâm đơn kiện. Dĩ nhiên hội đồng xét xử tuyên hủy giao dịch này bởi đứa con chưa đủ 18 tuổi,chưa đủ tuổi có năng lực hành vi dân sự. Nguyên đơn được lấy xe lại và trả lại bị đơn số tiền mà con mình đã nhận.

Có những vụ giải tỏa đất đai,ban quản lý làm that thoát tỉ bạc, đền bù không đủ cho người dân. Có những vụ cán bộ, công chức gay thiệt hại cho người dân trong khi thi hành côngvụ. Có những vụ chủ hứa thuởng cho công nhân sau đó lờ đi….. Trong phiên tòa, gương mặt các nguyên đơn căng lên vì lo âu,tôi biết có người tin tưởng vào tòa án nhưng cũng có người ít nhiều nghi ngơ pháp luật không đến với''người thấp cổ bé họng''. Nhưng khi nghe quyết định của hội đồng xét xử công bằng,đúng theo luật,gương mặt họ xuất hiện nụ cười,ánh mắt tràn đầy niềm vui. Và tôi hãnh diện được đại diện cho luật pháp em đến sự côngbằng đó.

Trẻ Today (Theo T.T)