Những gia đình tảo hôn
Chúng tôi có dịp đến khu dân cư Đắk Nang gồm các thôn 1, 2, 3, xã Đắk Som, huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông, nơi hiện có khoảng 370 hộ dân, chủ yếu là đồng bào Mông sinh sống.
Giàng A Nhà năm nay mới 15 tuổi, đang học lớp 6, trường THCS Vừ A Dính (Đắk Som) thì bố mẹ bắt lấy vợ. Lệnh cha mẹ khó chối, nhưng sau khi cưới vợ, có lẽ tự thấy mình là người... trưởng thành nên A Nhà bỏ học luôn. Cô Hà Thị Sen, giáo viên trường Vừ A Dính cho biết: "Trong năm học 2007-2008, trường có 5 học sinh nam bỏ học để lấy vợ, trong đó có 3 học sinh lớp 5 và 2 học sinh lớp 6...".
Đối với các học sinh nữ thì việc bỏ học để lấy chồng là chuyện như cơm bữa. Vì thế, tỷ lệ học sinh nữ ở lớp 6B là 0%, lớp 6A là 5% và lớp 7 chỉ hơn 1%... Phần lớn các học sinh nữ nơi đây chưa học hết lớp 4 đã nghỉ học để đi lấy chồng. Em Vàng Thị Sảu, ở thôn 3, đang học lớp 4 thì ông Lý Văn Sửu, một người trong thôn đến nhà "đặt vấn đề" xin hỏi em về làm vợ cho con trai mình. Vậy là Sảu phải nghỉ học đi lấy chồng, 2 năm, sinh 2 đứa con. Hiện em phải vừa chăm con, vừa lo việc bếp núc, nương rẫy. Người mẹ non nớt này như đang "héo dần" trước áp lực của cuộc sống thường ngày. Còn em Đạm Thị Giơ, năm 14 tuổi, một người trong thôn 36 tuổi đã có một đời vợ và 3 đứa con đến hỏi về làm vợ kế. Vì cha mẹ ưng thuận nên đang học lớp 4 mà em phải nghỉ học để về nhà chồng. Hiện em mới 15 tuổi mà phải nuôi 4 đứa con nhỏ. Công việc hằng ngày đã khiến em như quên rằng mình đang còn tuổi vị thành niên...
Quá tuổi 15 bị gọi... "gái già"!
Ông Lý Văn Sửu bộc bạch: "Tôi biết Luật Hôn nhân gia đình đã quy định con gái 18 tuổi mới được lấy chồng, con trai 20 tuổi mới lấy vợ, nhưng phong tục của người Mông ta là vậy. Nếu con trai quá 16 tuổi chưa hỏi vợ thì bị dân làng gọi là ăn chơi, lêu lổng, không lo lập gia đình để làm ăn. Con gái 14 hoặc 15 tuổi chưa lấy chồng thì bị gọi là gái già". Cũng theo ông Sửu, nhiều gia đình chỉ muốn con trai lấy vợ sớm để vừa được tiếng là con ngoan, vừa có thêm người làm, sinh thêm con, cháu để tăng lao động. Có lẽ vì tục này mà đến nay, phần lớn các cặp trai, gái ở Đắk Nang rất ít người thực hiện đúng Luật Hôn nhân gia đình. Bản thân ông Vàng Xúi Nhè, trưởng thôn 2 cũng không ngoại lệ. Gia đình có 3 đứa con, đứa con gái lớn năm nay 14 tuổi, nhưng theo ông thì nó sắp phải gả chồng rồi.
Anh Trạng A Sử, Phó bí thư Chi đoàn thôn 2, năm 15 tuổi cũng bị cha mẹ ép cưới một cô vợ 14 tuổâi. Vì không có tình cảm nên hai vợ chồng ở với nhau chưa được 2 năm thì "ly hôn".
Lấy nhau và bỏ nhau ở Đắk Nang từ trước đến nay vẫn thế. Quan niệm dựng vợ, gả chồng cho con ở tuổi vị thành niên đã gây nhiều hệ lụy cho cuộc sống lứa đôi. Vì không chấp hành luật pháp mà cứ theo luật tục nên con trai nơi này có thể dễ dàng bỏ vợ và lấy vợ mới bất cứ lúc nào. Thực tế, đã có nhiều người đàn ông có một đời vợ và ba, bốn đứa con, nhưng vẫn cưới một cô vợ chưa qua tuổi vị thành niên.
Theo Phòng Tư pháp huyện Đắk Glong thì không phải người dân ở Đắk Nang không biết luật vì hằng năm, phòng thường phối hợp với xã Đắk Som để tổ chức nhiều đợt tuyên truyền luật cho người dân. Tuy nhiên, hiện "phép vua vẫn thua lệ làng", nhiều bậc cha mẹ vẫn biết luật nhưng lại chưa rũ bỏ được những hủ tục lạc hậu trong quan niệm hôn nhân nên đã đẩy nhiều trẻ em chưa phát triển toàn diện vào chỗ chịu áp lực lớn về tinh thần lẫn thể xác.
Hồ Miền
Bản để in ra