Trong thế giới cổ vật - bài 1: Cổ giả nhiều hơn cổ thật

Chủ nhật, 23/11/2008

Một cửa hàng bán cổ vật trên phố Nghi Tàm (Hà Nội). Ảnh: BẢO PHƯỢNG

Giá đồ giả cổ bị đẩy lên tới mười lần. Nhưng có khi một món hàng cổ thật chỉ được bán vài trăm ngàn đồng. Đã có vô số những lời đồn đại gắn với cổ vật.

Sự tò mò càng lớn khi dân chơi và buôn bán cổ vật thường kín tiếng, chỉ đôi khi mập mờ tiết lộ về “kho báu” của mình. Vì thế, đằng sau những hiện vật đóng khung trong tủ kính bảo tàng hay những cổ vật được buôn bán “ngoài luồng” ấy là nhiều chuyện chìm nổi, truân chuyên.

Để mở một cửa hàng mua bán cổ vật có quy định khá ngặt nghèo về không gian, bằng cấp, thủ tục.... Trong khi đó nhu cầu tìm cổ vật không chỉ ở các bảo tàng, các nhà sưu tầm mà cả những người mới giàu lên, khách sạn, cửa hàng đều có nhu cầu săn lùng, chuốc cổ vật về bày để “làm sang”. Cổ vật thì đương nhiên không thể “sản xuất” ra được. Vì thế mà nhu cầu sưu tầm cổ vật lại đang tăng lên từng ngày làm xuất hiện thị trường ngầm buôn bán mặt hàng này.

May rủi như đánh bạc

“Chơi đồ cổ thì phải có tiền. Nhưng có tiền chưa đủ, vì nếu chỉ chơi đồ cổ bằng mắt, bằng tai thì dễ bị lừa lắm” - ông Đào Phan Long, Chủ tịch Hội Cổ vật Thăng Long - người có hơn hai mươi năm đeo đuổi thú vui cổ ngoạn cho biết. Ông Long thú thật: “Trong bộ sưu tầm đồ gốm, đồ đồng của tôi có khi lọt vào những đồ giả cổ tinh vi, sau này nhờ trao đổi với bạn bè, những người am hiểu mới ngã ngửa ra là mình bị lừa!”. Vì thế người sưu tầm cổ vật chân chính thường tập hợp với nhau thành hội để trao đổi, học hỏi lẫn nhau. Chứ cứ âm thầm chơi một mình thì nhiều khi mắc lỡm mà không biết.

Ông Long kể: “Điều khó khăn nhất khi tôi đứng ra xây dựng hội năm 1998 là những người sưu tầm đồ cổ một mực từ chối không muốn vào hội cùng với “dân buôn”. Nhưng tôi hỏi họ: không có người bán thì lấy đâu ra người mua?”.

LQV - một tay buôn cổ vật ở Hà Nội tự xưng là “nhà nghiên cứu và sưu tầm” tổng kết có bốn nguồn cung cấp hàng cho thị trường. Nguồn thứ nhất là những cổ vật được giữ lại trong các gia đình theo kiểu “lưu tử truyền tôn”. Loại này bán ra thị trường rất nhỏ giọt và bất thường, gia đình nào gặp lúc quá túng bấn mới bán những đồ thừa tự như vậy. Nguồn thứ hai phổ biến hơn là những cổ vật do người dân vô tình phát hiện ra trong lúc đào móng nhà, phá đá làm đường, rà phế liệu kim loại... Nguồn thứ ba là cổ vật do những tay chuyên đào bới mộ cổ, nền móng của các phế tích hoặc trục vớt lén lút từ những tàu cổ chìm đắm. Một nguồn hàng khác, ít hơn và chủ yếu được bán sang nước ngoài là cổ vật đánh cắp từ các bộ sưu tập cá nhân hoặc các bảo tàng.

Trong lúc trò chuyện với phóng viên (đóng vai người đi mua đồ cổ làm quà tặng), LQV tiếp tục “nói thật” về thị trường buôn bán cổ vật. Có hai loại là “hàng xịn” và “hàng mông”, nếu “gà” thì sẽ mua nhầm hàng mông (hàng giả cổ) mà trả giá cao ngất ngưởng. “Các em gặp anh thì cứ yên tâm đi. Thật thì anh nói cho biết là thật, đồ mô phỏng anh cũng nói cho mà biết. Anh mua nhiều thứ đồ giá một mà bán gấp 20 lần, nhiều thứ đồ mua 20 năm mà giữ mãi không bán được cho ai. Làm nghề này cái thú là sưu tầm đồ mình thích chứ giá cả không quan trọng” - LQV thao thao bất tuyệt.

Giám đốc bảo tàng Quảng Ninh Trần Trọng Hà bên chiếc trống đồng Minh Khí giả cổ giá 150 ngàn đồng.

Giá nào cũng... hớ

Thử trả giá một mặt hàng chúng tôi đã tìm hiểu thông tin từ chuyên gia sưu tầm mới biết giá cả ở đây đúng là “chân chân giả giả”.

Một chiếc trống đồng Minh Khí loại nhỏ, làm giả cổ, theo ông Trần Trọng Hà - Giám đốc Bảo tàng Quảng Ninh có giá 150-300 ngàn đồng nếu mua ở Thanh Hóa - nơi chuyên làm trống đồng giả cổ. Nhưng ở cửa hàng của LQV, chiếc trống gần giống như vậy được hét giá gấp đúng 10 lần mặc dù chủ của nó thừa nhận đây là trống giả cổ. LQV nói thêm: “Hàng giả cổ mới có giá như vậy chứ hàng thật thì ít cũng phải hai, ba ngàn đô”.

Dọc đường Nghi Tàm (Hà Nội) có khoảng chục cửa hàng như của QV. Cùng với phố Nghi Tàm, phố Tô Tịch cũng cũng là con phố chuyên bán đồ cổ của Hà thành. Dân sưu tầm chuyên nghiệp ít khi lai vãng đến đây vì họ cho rằng đến 99% là đồ giả cổ. Những cửa hàng không treo biển hoặc chỉ treo biển “Đồ thủ công, mỹ nghệ”. Bên trong cửa hàng tôi tối, âm u dễ đánh lừa cảm giác về hàng loạt những món đồ cũ kỹ treo trên tường, bày la liệt trên giá, sập, phản. Khách hàng vào mua khó lòng phân biệt được đâu là đồ thật, đồ “mô phỏng”. Bất cứ món đồ nào đều được chủ hàng nói là “đồ độc”, “không tìm được cái thứ hai ở Việt Nam”.

Chiếc nậm rượu hình con cá (phía trước) – món cổ vật được mua với giá 150 ngàn đồng. Ảnh: Bảo Phượng

Một chiêu nữa của chủ hàng là “nhìn mặt mà bắt hình dong”: Thấy khách bình dân thường giả lả: “Biết em thích nhưng điều kiện mình có vừa tiền thì mua thứ này là đẹp”. Khách sang hơn thường được rỉ tai dắt vào buồng, lên gác hoặc đến “cơ sở hai” để hàng xịn.

Vậy nhưng cũng có khi một món hàng cổ thật sự lại được bán với giá rất bèo vì sự tù mù của người sử dụng. Ông Nguyễn Vĩnh Hảo - Giám đốc Bảo tàng tư nhân Gốm cổ Gò Sành (Quy Nhơn, Bình Định) vẫn còn hồ hởi khi kể lại về một con cá làm bằng sứ có từ thời Trần nhưng chỉ mua với giá... 150 ngàn đồng. 

Lần đó, “Hảo Gò Sành” ra Phú Yên, ngồi ở nhà người bạn, nhìn thấy con cá bằng sứ này đang dùng để... gạt tàn thuốc, ông bèn ngỏ ý xin mua. Những người bạn đi cùng chê ông mua hớ nhưng không ai biết vật trang trí làm từ thời Trần này có giá từ một ngàn rưỡi đến hai ngàn đô. Chỉ lạ một điều là người bán hớ cổ vật với giá bèo này cho ông Hảo lại là một tay chơi cổ vật số một ở Phú Yên (!).