Người tiêu dùng đang bị xâm hại nghiêm trọng

Thứ sáu, 21/11/2008

Người tiêu dùng gặp rất nhiều thiệt hại trong vụ các cây xăng gian lận, đong thiếu.

Người tiêu dùng đang phải hứng chịu rất nhiều thiệt thòi: đong xăng gian lận, mũ bảo hiểm không đạt chất lượng, sữa nhiễm melamine, rượu giả...

Gian lận tràn lan...

Hàng loạt cây xăng bị phát hiện sử dụng chip điện tử, gian lận trong đo lường xăng dầu. Riêng đợt cao điểm hồi tháng 9/2008, Thanh tra Bộ Khoa học - Công nghệ trong một thời gian ngắn đã phát hiện và lập biên bản 30 cây xăng vi phạm trong đo lường ở TP.HCM, Đồng Nai, Đắc Nông, Quảng Nam, Bình Dương, Long An...Theo Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam (Vinastas), cứ mỗi lít xăng, người tiêu dùng (NTD) bị mất khoảng 8 - 10% lượng xăng đổ tại các cây xăng vi phạm, so với mức thiệt hại 5% cũng do cơ quan này công bố hồi năm 2006. Tính bình quân, hằng năm người tiêu dùng bị móc túi hàng tỉ đồng riêng chuyện gian lận trong kinh doanh xăng dầu.

Tuần qua, Tổng cục Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng công bố kết quả gây sửng sốt cho NTD, trên 93% số mũ bảo hiểm thời trang được bán trên thị trường không đạt chất lượng và trên 66% số mũ loại này không đạt yêu cầu về ghi nhãn hàng hóa. Đây là những vụ vi phạm điển hình gây tổn hại nghiêm trọng đến NTD mà cả xã hội đang rất bức xúc.

Tại hội thảo “Giải quyết các khiếu nại của người tiêu dùng: Pháp lý và thực tiễn” tổ chức tại Bà Rịa - Vũng Tàu ngày 20/11, bà Đinh Thị Mỹ Loan, Ủy viên thường vụ Ban chấp hành Vinastas, nói rằng chưa lúc nào và ở đâu như Việt Nam, hiện tượng không đảm bảo chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm, đo lường...lại xảy ra nhiều như trong thời gian qua và NTD ngày càng bị xâm hại. Sự nguy hại đó ảnh hưởng đến cả thế hệ sau của NTD. Ông Hồ Tất Thắng, Phó chủ tịch Vinastas, cho biết NTD Việt Nam là đối tượng chịu thiệt thòi nhiều nhất hiện nay trong hầu hết các lĩnh vực từ thực phẩm, mỹ phẩm, đồ uống, thuốc chữa bệnh... đến dịch vụ taxi, giáo dục, y tế...

Khi các vụ vi phạm liên quan đến quyền lợi của NTD xảy ra, rất ít vụ NTD được bồi thường thỏa đáng. Ví dụ như việc gian lận xăng dầu, rõ ràng NTD bị thiệt hại, tuy nhiên cho đến nay chưa có ai được bồi thường; cũng như vụ sữa có chất melamine hay vụ “nước tương đen” cách đây vài năm. Mặc dù pháp luật xử lý các DN vi phạm như phạt tiền hoặc rút giấy phép, nhưng theo ông Thắng điều đó không công bằng đối với NTD vì sự thiệt hại mà họ gánh chịu không có ai bù đắp trong khi việc xử lý chưa thực sự thích đáng.

...Nhưng khó bảo vệ

Trước nhiều trường hợp bị tổn hại, NTD chưa nhận thức được quyền lợi của mình và đây cũng chính là một trong những lý do dẫn đến việc NTD ngày càng bị xâm hại nhiều hơn.

Ông Đỗ Gia Phan, Tổng thư ký Vinastas, cho biết từ một cuộc điều tra tiến hành hồi tháng 8.2008 cho thấy có đến 41% NTD trả lời họ không nhận thức được quyền được bảo vệ của mình trước những sản phẩm hoặc dịch vụ mà DN cung cấp. Chính điều này mà theo ông Thắng, NTD rất ít kiện hay khiếu nại khi quyền lợi bị xâm phạm (một năm chỉ có hơn 1.000 khiếu nại gửi đến Vinastas trong khi đó rất ít kiện ra tòa).

Nhiều NTD cho rằng trách nhiệm này phải là của các tổ chức xã hội hoặc cơ quan bảo vệ NTD. Tuy nhiên, trên thực tế các cơ quan này cũng “bất lực” với những vụ khiếu kiện, nếu có, của NTD. Bởi, để tổ chức bảo vệ NTD có thể đứng ra kiện các nhà sản xuất, họ phải có sự ủy quyền của NTD, đóng án phí, đặc biệt là phải có bằng chứng để chứng minh sự tổn hại trực tiếp đến đương đơn hoặc người ủy quyền. Trên thực tế việc này không đơn giản. Ông Thắng giải thích, nhiều NTD không có chứng cứ ngay cả việc chứng minh sử dụng sản phẩm của DN nào đó cũng không có. Ví dụ như đi taxi, mua sữa...nhiều NTD không có biên lai hay hóa đơn thì làm gì chứng minh là NTD của sản phẩm hay dịch vụ đó.

Ngay như vụ gian lận xăng dầu đã có bằng chứng rõ ràng, nhưng Hội Bảo vệ NTD cũng không dễ gì đứng ra kiện các cây xăng để đòi bồi thường vì có bằng chứng nào cho thấy NTD nào đó đã mua xăng ở cây xăng vi phạm.